हामी सबैकाे संसारन्यूज

कृष्ण गौतम नेपाल आमाका बहादुर छोरा मध्य एक थिए । दुश्मनले रातदिन लखेट्यो । स्याङ्जातीर किसानको बिचमा बसेर दुश्मनमाथि निसाना साँध्ने योजना बनाउँदै थिए । सुराकीले सूचना दियो । दुश्मनको सेना पुगेर ठहरै पा¥यो । पाँचजना योद्धाले एकै ठाउँमा सहादत प्राप्त गरे । नेपाल आमाको छातीमा रगतको भल बग्यो । वीर सहिदको रगतले भिजेको नेपाली माटोमा विद्रोहको ज्वाला दन्क्यो । रगतको छिर्काले दुष्टहरूलाई पोल्यो । सामन्ती राजतन्त्र ढल्यो । पुरानो सत्ताको नामेट भयो । अमर सहिद नअस्ताउने नक्षत्रको रूपमा पूर्व क्षितिजमा उदाए र अटल बने ।

आखिर मानिस मृत्यु साथमा लिएर जन्मिन्छ । मृत्युलाई हाँसीहाँसी स्वागत गर्नुपर्छ सबैले । जीवनको अर्थ छ । मृत्युको पनि मूल्य छ । अर्थपूर्ण जीवन थोरैले पाएका हुन्छन् । मूल्यवान मृत्युवरण गर्ने पनि थोरै छन् ।

‘मुहूर्तमपि जीवेत नरशुक्लेण कमर्ण’ अर्थात् असल कर्मले एकैक्षण भए पनि मानिस बाँचोस भन्छ । नीति शास्त्रले मानवजीवन शुक्लकर्मका लागि हो, भन्छ । जीवनको अर्थ त्यसैमा छ । मानिस राम्रो कामको लागि जन्मेको हो । राम्रो र असल कर्म गर्नेको नाम रहेको छ । इतिहास कोरिएको छ । आफ्नो लागि गर्ने सबै हुन्छन् अरुको लागि मर्ने बिरलै हुन्छन् ।

कृष्ण गौतम बिरलैको कोटिमा पर्छन् । अमर सहिदको कित्तामा नाम लेखाउन सफल भए, कृष्ण गौतम । सहिद बन्ने अवसर सबैलाई मिल्दैन । राणाशाहीका विरुद्ध ४ जना सहिद भए ०९७ सालमा र इतिहासमा नाम लेखाए । टंकप्रसाद समेतका व्यक्तिहरूले त्यो अवसर गुमाए तर पछिसम्म बाँचे । लोकतन्त्रको लागि राम्रो काम गरे तर सहिदको सम्मान मिलेन अरु राम्रो काम गर्ने नेतालाई ।

मैले जीवनपर्यन्त परिवर्तनका लागि लडेँ । जेल नेल खाएँ । जागिर खोसियो पञ्चायत कालमा । भूमिगत भएँ, परिवार प्रताडित भयो, पञ्चायतमा । पछि युद्धमा हाम फालें । आफन्त कति सहिदको कित्तामा नाम लेखाउन सफल भए । सहिदको कित्तामा नाम चढाउने अवसर मिलेन मलाई । अब त्यो अवसर मिल्ने छैन कहिल्यै पनि मेरो जीवनमा । देश, जनता र परिवर्तनका लागि मैले निकै पसिना बगाएँ । त्यतिले मात्रै पुग्दैन भन्ने ठानेर होमिएको थिएँ युद्धमा । तर सहिदको कित्तामा नाम लेखाउन असफल योद्धा हुँ म ।

कृष्ण गौतम म जस्तै शिक्षक थिए । अब्बल दर्जाको मानिन्थ्यो त्यतिबेला वामपन्थी राजनीति जनताको बीचमा । गरिब, विपन्न उत्पीडित जनताको बिच आशा, विश्वास र भरोसाको जुनकिरी थियो, कम्युनिस्ट प्रणाली । रूस, चीन र विश्वका समाजवादी देशको परिवर्तन र समानताको कथा सुनेका थिए जनताले । सचेत र जागरुक युवाहरूले पढाउँदै थिए । थिचोमिचो र विभेदमा पारिएका जनताका छोराछोरीलाई ।
पर्वतको दुर्गम गाउँहरुको गरिब किसान परिवारमा जन्मेका कृष्ण गौतम उदय गौतम समेतका आफन्त र परिवार, विद्यालय परिवेश र विश्व राजनीतिक परिवर्तनको हावाबाट अछुत रहन सकेनन् । मैले थाहा पाएसम्म विद्यार्थीकालदेखि वामपन्थी राजनीतिबाट प्रभावित भए । संगठनमा लागेर शिक्षक बनेर भूमिगत शैलीमा पार्टीमा काम गर्दै विद्यालय शिक्षाका साथै माक्र्सवादी दर्शन, राजनीति सिद्धान्त र विचारको प्रभाव बढाउँदै लगे, आफ्नै गाउँठाउँमा । आखिर युद्धमा होमिने दिन आयो । युद्धमा हामफाले उकाली ओराली गर्दै गाउँ बस्तीमा । पखेरा वनजंगल चाहारे लुकिछीपी हिँडने क्रममा । मजदूरलाई संगठित गर्न मजदूरको भेष धारण गरेर काम गरे राजधानीमा । छँदा खादाको स्थायी जागिर छोडेर निर्माणको काममा संलग्न मजदुर बिच गिटी, बालुवा, ईटा, छड र रङरोगन गर्दै पार्टीको जिम्मेवारी पुरा गरे । दुश्मनले लखेट्दै लग्यो । मुटुमा उर्जा भर्दै गए । विजयको सपना देखे । सर्वहारावर्गको मुक्तिको सुन्दर बिहानीलाई अन्तरआत्मामा सजाउँदै अगाडि बढे ।

परिवारले छेकेन उनलाई । दाजु उदय गौतम पनि त्यही बाटोमा सक्रिय थिए । युद्ध उत्कर्षतिर चढ्दै थियो । कायर सरकारले राजतन्त्र र सामन्तवादको रक्षाका लागि देशमा संकटकाल घोषणा ग¥यो । माओवादी समर्थक शुभचिन्तकहरूलाई खोजीखोजी हत्या गर्न थाल्यो । राजनीतिक दलहरू पुरानो सत्ताका ढाल बने । हजारौं निहत्या निर्दोष जनता मारिए । प्रतिक्रियावादी सत्ताले कृष्ण गौतमका दाजु उदय गौतमलाई काठमाडौँबाट गिरफ्तार ग¥यो, बेपत्ता बनायो, निर्मम यातना दियो, संवेदनशील अंग निस्क्रिय बनायो र अंगभंग बनाएर मिल्काई दियो । कसोकसो बाँच्न सफल भए । आखिर एउटा संस्थाले भेटेर जीवन रक्षा ग¥यो । लामो उपचारपछि अहिले अपाङ्ग जीवन बाँच्न बाध्य छन् । परिवार उतिवेलादेखि विस्थापित छ । उपचारका लागि डेनमार्क पु¥याइएका उनी उतै जीवन निर्वाह
गर्दैछन् । उदय गौतमसँग सहकार्य उतिबेला देखि भए पनि कृष्ण गौतमसँग संगठनात्मक निकटता भएन ।

जनयुद्धका सहिद, अपाङ्ग, घाइते र बेपत्ता परिवार ‘मुक्ति योद्धा र स्वतन्त्रता सेनानी परिवार’ हुन् । क्रान्ति सम्पन्न भैसकेपछि र उनीहरूको बलिदानबाट प्राप्त परिवर्तनपछि राज्यले उनीहरूलाई उच्च सम्मानका साथ अभिभावकत्व प्रदान गर्नु राज्यको कर्तव्य हो । राज्यको तर्फबाट र विशेष गरी सम्बन्धित पार्टीतर्फबाट मुक्ति युद्धका सहिद, बेपत्ता, अपाङ्ग, घाइतेजन र परिवारप्रति उचित सम्मान र रेखदेख पुगेन भन्ने व्यापक गुनासो सुनिन्छ । ‘खोला त¥यो लौरो बिर्सियो’ भन्ने उखान चरितार्थ हुन नपर्ने हो । अभिभावक गुमाएका छोराछोरीले अभिभावकत्व खोज्नु अन्यथा होइन् । अभिभावकत्वको आसनमा बस्नेहरूबाटै भेदभाव र उपेक्षा भयो भने सहिदको आत्माले के भन्ला भनेर सोचनुपर्छ ।

युद्धकालमा हाम्रो कार्यक्षेत्र अलगअलग भयो । सुरुका दिनमा संगठनात्मक सम्बन्ध फरक भए पनि वैचारिक र भावनात्मकरुपले हामी एकै ठाँउमा थियौं । २०५५ पछि म पनि युद्धको भुँवरीमा हामफालेँ । एउटै पार्टीभित्रको पछिल्लो पुस्ताका सचेत भर्भराउँदा युवक अगाडि बढेको खवरले म निकै उत्साहित र प्रफुल्लित भएको थिएँ । कृष्णको सक्रियता, समर्पण र इमानदारिताको चर्चा हुन्थ्यो साथीहरूका बिचमा । हाम्रो क्षेत्रको आशा र भरोसाको एक होनहार व्यक्ति थिए, उनी । जनताको मन जितेका थिए । सुख दुःखको सहयात्री बनेर । पर्वतको दक्षिण भेकमा वामपन्थी विचारधाराको बीउ छर्न मैले पनि उकालीओराली धाएको थिएँ, पञ्चायतकालमा । साठीको दशकसम्म पुग्दा मौलाईसकेको थियो विचारको पूmलबारी । कतिपय समयमा हाम्रा संगठनात्मक सम्बन्ध फेरिए पनि बीउ उही थियो विचार फेरिएको थिएन विचारले एकठाउँमा बनाउन । संगठनलाई आखिर युद्धको सौन्दर्यानुभूति हुँदै थियो । अघिल्लो पुस्ताका आशा र भरोसाका कोपिला चुडीदियो दुश्मनले । मैले असल उत्तराधिकारी गुमाए । कृष्ण गौतमहरू जन्माउन निकै मूल्य चुकाउनु पर्छ हामीलाई । विचारमा दृढ, व्यवहारमा परिपक्क, जनशैलीमा सरल अन्याय र विभेदका विरुद्ध आगो ओकल्ने युवा दुश्मनको आँखाको निसाना बने । सहिदको कित्तामा नाम लेखाउन सफल भए उनी । उनलाई सहिद बनाउनेहरूको सत्ता सदाका लागि समाप्त भयो ।

कायरहरू रुँदै मर्छन् । वीरहरू हाँसीहाँसी मृत्युवरण गर्छन । ज्ञान हाँसीहाँसी मर्छ । अज्ञानतालाई मृत्युले लखेटी रहन्छ जीवन पर्यन्त । सहिद हुनका लागि तँछाडमछाड गर्छन्, मुक्ति योद्धाहरू । वीरहरूले संसार जित्छन् । कायरहरू जिउँदै मरिसकेका हुन्छन् । जनताका दुश्मन त्रासमा बाँचेका हुन्छन् ।

कृष्ण गौतम नेपाल आमाका बहादुर छोरा मध्य एक थिए । दुश्मनले रातदिन लखेट्यो । स्याङ्जातीर किसानको बिचमा बसेर दुश्मनमाथि निसाना साँध्ने योजना बनाउँदै थिए । सुराकीले सूचना दियो । दुश्मनको सेना पुगेर ठहरै पा¥यो । पाँचजना योद्धाले एकै ठाउँमा सहादत प्राप्त गरे । नेपाल आमाको छातीमा रगतको भल बग्यो । वीर सहिदको रगतले भिजेको नेपाली माटोमा विद्रोहको ज्वाला दन्क्यो । रगतको छिर्काले दुष्टहरूलाई पोल्यो । सामन्ती राजतन्त्र ढल्यो । पुरानो सत्ताको नामेट भयो । अमर सहिद नअस्ताउने नक्षत्रको रूपमा पूर्व क्षितिजमा उदाए र अटल बने ।

उनको सहादतको खबरले एकपटक सम्पूर्ण पार्टीपंक्ति र मुक्ति योद्धा मात्रै होइन सम्पूर्ण जनता दुखी भए । भावपूर्ण श्रद्धासुमन चढाए र उनले देखाएको बाटोमा अघि बढ्ने कसम खाए । पार्टीपंक्ति एक उदीयमान नेताको सहादतले अपूरणीय क्षति भएको महशुुस ग¥यो । परिवारजन, आफन्त, अभिभावक गुमेकोमा दुखी हुँदै शोकलाई शक्तिमा बदल्ने र उनले देखाएको बाटोमा अगाडि बढ्ने संकल्प गरे । जनयुद्धका सहिद, अपाङ्ग, घाइते र बेपत्ता परिवार ‘मुक्ति योद्धा र स्वतन्त्रता सेनानी परिवार’ हुन् । क्रान्ति सम्पन्न भैसकेपछि र उनीहरूको बलिदानबाट प्राप्त परिवर्तनपछि राज्यले उनीहरूलाई उच्च सम्मानका साथ अभिभावकत्व प्रदान गर्नु राज्यको कर्तव्य हो । राज्यको तर्फबाट र विशेष गरी सम्बन्धित पार्टीतर्फबाट मुक्ति युद्धका सहिद, बेपत्ता, अपाङ्ग, घाइतेजन र परिवारप्रति उचित सम्मान र रेखदेख पुगेन भन्ने व्यापक गुनासो सुनिन्छ । ‘खोला त¥यो लौरो बिर्सियो’ भन्ने उखान चरितार्थ हुन नपर्ने हो । अभिभावक गुमाएका छोराछोरीले अभिभावकत्व खोज्नु अन्यथा होइन् । अभिभावकत्वको आसनमा बस्नेहरूबाटै भेदभाव र उपेक्षा भयो भने सहिदको आत्माले के भन्ला भनेर सोचनुपर्छ ।

आफ्नो वंशै परिवारमा राष्ट्रको मुक्तिका लागि सहिदको कित्तामा नाम दर्ज गरेर गौरव अनुभूति गर्ने अवसर सबैलाई मिल्दैन । त्यो महानतालाई उदासीनतामा अनुवाद गरेर गौरवशाली इतिहासको अवमूल्यन र सहिदको रगतको अपमान गर्नु उचित हुँदैन । हाम्रा सहिदहरुले आफ्नो, आफ्नो परिवार र आफन्तको लागि मात्रै भनेर सहादत प्राप्त गरेका होइनन् । उनीहरू सबै राष्ट्रका साझा सहिद हुन् । उनीहरूलाई राष्ट्रले मात्रै होइन अन्तराष्ट्रिय जगतले पनि सम्मान गरेको हुन्छ । मैले अहिले आफूलाई जनयुद्धको अभागी ठान्छु । किनकि मैले जनयुद्धको महान् अवसरमा सहिदको कित्तामा नाम लेखाउन सकिन । सहिद बन्ने अवसर गुम्यो । मेरो सहिद बन्ने सपना अधुरै रह्यो ।
शुक्ल कर्मले मात्रै मानिसलाई जीवित राखेको हुन्छ । राम्रो काम गर्न सकिंदैन अरुको भलाई गर्न सकिदैन भने लामो समय बाँच्नुको पनि अर्थ छैन । हाम्रा धर्म ग्रन्थहरूले भन्छन्ः
अष्टादश पुराणेषु व्यासस्य वचनद्वयम्
परोपकार पुण्याय पापाय परपीडनम् ।
अर्थात अरुको उपकार गर्नु पुण्य हो । अर्कोलाई पीडा दिनु पाप हो । राष्ट्रको लागि जीवन दिनु शुक्लकर्म हो । शुक्ल कर्म गर्नेहरूको जीवन सार्थक हुन्छ र सधैँँ बाँचेका हुन्छन् । सहिद कृष्ण गौतम अहिले हामी बिच छैनन् तर उनी युगयुगसम्म बाँचिरहने छन् ।
अस्तु ।
(लेखक राष्ट्रिय सभामा सत्तापक्षका नेता हुन् । प्रस्तुत विचार २०६१ मंसिर १७ गते सहादत प्राप्त गरेका सहिद कृष्ण गौतमको नाममा कृष्ण गौतम स्मृति प्रतिष्ठानद्वारा प्रकाशित स्मृति–ग्रन्थ बाट लिइएको हो ।)