हामी सबैकाे संसारन्यूज

युरोपेली मुलुक पोर्चुगलसँग नेपालको औपचारीक सम्बन्ध आज सेप्टेम्बर १ मा ४७ वर्ष पुगेको छ । सन् १९७६ सेप्टेम्बर १ मा नेपाल र पोर्चुगलबिच कूटनीतिक सम्बन्ध स्थापना भएको थियो । दुुई देशबिचको मित्रता सहयोग र समझदारीमा आधारित सौहार्दपूर्ण र मैत्रीपूर्ण सम्बन्धमा आधारित रहेको छ । आप्रवास नीति सरल रहेको कारण युरोपभरी रहेका वा विभिन्न स्रोतमार्फत युरोप जान चाहाने नेपालीहरु पोर्चुगल पुग्ने गरेका छन् ।

३५ हजार ६७२ वर्गमील क्षेत्रफल र १ करोड १० लाख हाराहारी जनसंख्या भएको यो देश लगभग स्पेन परीवेष्ठित छ । युरोपको दक्षिण पश्चिम छेउको आइबेरीयन पेनीसुलामा रहेको यो मुलुक पर्यटनका हिसाबले संसार प्रसिद्ध छ । प्राकृतिक अलावा मानव निर्मित पर्यटन केन्द्रहरुका कारण यहाँ संसारभरीबाट पर्यटकहरु आउने गर्दछन् । सन् २०१९ मा मात्र यहाँ २७ मिलीयन पर्यटक भित्रिएका थिए । तथ्याकंका अनुसार पोर्चुगल आउने पर्यटकले एक खेपमा लगभग १५ सय अमेरिकी डलर खर्च गरेका हुन्छन् ।

विश्व राहदानी सुचांकका अनुसार पोर्चुगलको पासपोर्ट विश्वको छैठौ शक्तिशाली श्रेणीमा रहेको छ । यहाँका नागरिक बेलायत र फ्रान्सका झैँ १८७ देशमा बिना भिसा आवत–जावत गर्न पाउँछन् । पोर्चुगल गणतन्त्रात्मक मुलुक हो, यहाँ एकात्मक चरित्रको बहुदलीय राजनैतिक प्रणाली छ ।

प्रधानमन्त्री सरकारप्रमुख रहने व्यवस्था छ भने राष्ट्रपति कार्यकारी अधिकारबिहीन राष्टप्रमुख रहेका हुन्छन् । समाजवादी पार्टी र समाजवादी लोकतान्त्रीक पार्टीले मुुख्यतयाः यहाँको शासन व्यवस्था गर्दै आएका छन् । यद्यपी मजदुरमा आधारित, बामपन्थी विचारमा आधारित र साम्यवादी विचारमा आधारित पार्टीहरु पनि विभिन्न रूपले क्रियाशिल छन् । हाल समाजवादी पार्टीका एण्टोनिओ लुईस प्रधानमन्त्रीका रूपमा रहेका छन् ।

फ्रान्सका लागि पेरिसमा रहेको नेपाली राजदूतवासले पोर्चुगलसमेत हेर्ने र नयाँ दिल्लीस्थित पोर्चुगल दूतावासले नेपाललाई समेत हेर्ने काम भैरहेको छ । नेपाल र पोर्चुगलले एकअर्काको राजधानीमा मानार्थ महावाणिज्य दूतावासहरू राखेर सेवा प्रवाह गरीरहेका पनि छन् । पोर्चुगलको राजधानी लिस्वोनमा मकरबहादु्र हमाललाई जिम्मेवारी दिएपछि केही समन्वय हुन थालेको प्रतिक्रिया नेपालीहरुबाट हुँदै आएको हो । यद्यपी पोर्टोमा मारीया थेरेसाले पनि सो काम गरीरहेकी छन् । पोर्चुगलले नेपालमा राजैन्द्र खेतानलाई मानार्थ जिम्मेवारी दिएको छ ।

पोर्चुगलमा नेपालका तर्फबाट उच्चस्तरको औपचारीक भ्रमण खासै भएका छैनन् । परराष्ट्र मन्त्री प्रदीपकुमार ज्ञवालीले २४ र २५ जुलाई २०१८ मा पोर्चुगलको भ्रमण गरेका थिए । सो भ्रमणका क्रममा परराष्ट्र मन्त्री ज्ञवाली र पोर्चुगलका विदेश मामिला मन्त्री अगस्टो सान्तोस सिल्भासँग द्विपक्षीय भेटवार्ता गरी नेपाल पोर्चुगल सम्बन्धलाई विकास गर्न दुवै मुलुक तत्पर भएको जनाइएको थियो । नेपाल र पोर्चुगलका परराष्ट्र मन्त्रालयहरूबीच २५ जुलाई २०१८ मा द्विपक्षीय परामर्श संयन्त्र स्थापना गर्ने समझदारी पत्रमा हस्ताक्षर भएको थियो । राष्ट्रसंघका विभिन्न पदमा उम्मेद्वारी र अन्तराष्ट्रिय एजेण्डालगायतका विषयमा एकले अर्कोलाई सहयोग गर्न दुवै मुलुक राजी भएकाले आगामी दिनमा सम्बन्ध विस्तारको दैलो फराकिलो भएको छ । सन् २०२० जुन ८ बाट पोर्चुगल दिवसको अवसरमा नेपालका राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीले पोर्चुगलका राष्ट्रपतिलाई बधाई दिएर थप संवाद बढाइएको छ ।

सन् २००० लगत्तै नेपालीहरुको संख्या पोर्चुगलमा बढ्ने क्रम शुरु भयो । यो संख्या अहिले ४० हजारको हाराहारीमा रहेको बताइएको छ । नेपालीहरुको उपस्थिति बाक्लिएपनि देश देशका बिचको कुटनैतिक र व्यवसायीक सम्बन्ध भने सन्तोषजनक रहेको छैन । गैर आवासीय नेपाली संघका माध्यमबाट पोर्चुगलमा दूतावास माग गर्ने कुरालाई प्राथमिकताका साथ उठाइएको छ । पोर्चुगलमा रहेका राजनैतिक, सांस्कृतिक, भौगोलिक, पेशागत र कतिपय जातीय स्वरूपमा खुलेका पचासौं नेपाली संघसंस्थाले समेत दूतावासका लागि लबिङ्ग गरिरहेका छन् ।

नेपाल र पोर्चुगलबिच विकास सहयोग, व्यापार र लगानीका क्षेत्रमा सम्बन्ध थप सुदृढ पार्न जरुरी छ । औपचारीक सम्बन्धको ४७ वर्षमा गएका केही वर्ष भएको थोरै व्यापार पनि सन्तुलनमा रहेको छैन । व्यापार प्रवर्धन केन्द्रका अनुसार सन् २०१५ मा नेपालले ३ लाख ६८ हजा २८० डलर आयात गर्दा निर्यात जम्मा २ लाख ४५५ डलर मात्र रहेको थियो । सन् २०१६ मा भने ३ लाख ३७ हजार २६५ आयात हुँदा निर्यात ३ लाख ६४ हजार ९३६ भएर व्यापारमा फाइदा पुगेको थियो । सन् २०१७ मा आयात ९ लाख ९७ हजार ७४० हुँदा निर्यात जम्मा ३ लाख ६१ हजार ६५९ हुन पुगेको थियो । सन् २०१८ मा आयात ७ लाख २० हजार ३११ हुँदा निर्यात ४ लाख ५९ हजार १३६ मात्र हुन पुग्यो भने सन् २०१९ मा २,५६,५३४ आयात रहंदा निर्यातको अंक १ लाख ७८ हजार ८२८ मात्र रहेको थियो । कागज र कागजका उत्पादनहरू, ऊनी गलैंचा, हस्तकलाका तयारी पोशाक र सामानहरू, चाँदीका भाँडा र गहनाहरू, कच्चा छालाहरू जस्ता निर्यातजन्य उतपादनमा ध्यान दिई थप बजारीकरण गर्ने सम्भावना रहेको छ ।

पोर्चुगलबाट नेपालमा लगानीकर्ताको संख्या नगण्य नै रहेको छ । पोर्चुगल आफैमा पर्यटकीय देश भएर पनि नेपालले त्यसबाट खास लाभ लिन सकेको छैन । पोर्चुगलमा बढ्दो नेपाली समुदायको अनुपातमा पोर्चुगीज पर्यटकलाई नेपाल पठाउने वा त्यहाँ आउने अरु देशको विशाल संख्याका पर्यटकबिच नेपाल पठाउने प्रचारको रणनीति बढाउन जरुरी छ ।

पोर्चुगलमा रहेको नेपालको ठूलो जनशक्तिको परीचालन तथा आवश्यक समन्वय गर्न नेपालले आन्तरीक योजना बनाउन जरुरी छ भने दुई देशबिच रहेको विवादरहित मित्रताको अधिकतम सदुपयोग गर्दै निर्यातजन्य रणनीति तय गर्नुपर्दछ । ठूलोे नेपाली समुदाय भएको पोर्चुगलमा अब दूतावास खोलेर सम्बन्धलाई गतिमा बढाउनु बान्छनीय छ ।

याे पनि…

पोर्चुगल आउने बाटो कुन होइन ?