हामी सबैकाे संसारन्यूज

१. पृष्ठभूमि
विश्व ब्रह्माण्डमा देखिने, नदेखिने, सजीव, निर्जीव, चल, अचल, स्थूल, सुक्ष्म, ठोस, तरल आदि सम्पूर्णको समष्टिगत स्वरुप नै प्रकृति हो । प्रकृतिको हरेक अंश वा पक्ष विशिष्ट छ । साथै सबै एक अर्कासित सम्बन्धित वा आश्रित वा प्रभावित रहेका छन् । मानिस पनि प्रकृतिको एक विशेष सजीव अंश हो । चेतना र विवेकका कारण मानवलाई प्रकृतिको सर्वश्रेष्ठ प्राणी मानिन्छ । प्रकृति र मानिसको सम्बन्ध अछूट, अटूट, अपार प्रगाढ र घनिष्ट रहेको छ । मानवको श्वास, प्राण, ढुकढुकी प्रकृतिमा आश्रित छ । हरेक क्रियाकलाप प्रकृतिबाट प्रभावित, प्रकृतिमा आधारित र प्रकृतिसंग सम्बन्धित छ । त्यसैले मानव प्रकृतिसंग छुट्टिएर बस्न असम्भव छ । प्रकृतिले नै मानवलाई बाँच्न सिकाएको छ । मानिसले हाम्रो खाना, पानी, इन्धन, औषधि, निर्माण सामग्री र अन्य धेरै चीजहरू प्राप्त गर्न वातावरणसँग अन्तरक्रिया गर्न आवश्यक छ । विज्ञान र प्रविधिको विकासले हामीलाई हाम्रो फाइदाको लागि वातावरणको शोषण गर्न मद्दत गरेको छ, तर हामीले व्यापक प्रदूषण निम्त्याएर निरन्तर रुपमा वातावरणीय क्षति पनि गरिरहेका छौं ।

विज्ञान र प्रविधिको विकासले मानिसलाई फाइदाको लागि वातावरणको शोषण गर्न सजिलो भएको छ, तर मानिसले प्रकृतिमा प्रदूषण पनि गरेको छ र वातावरणीय क्षति पनि गरेको छ । अहिले मानिसलाई प्रदुषणको कारणले विभिन्न रोग, व्याधिको सिर्जना भएको छ । हाल देखा परेको जलवायु परिवर्तन र यस्को नकारात्मक प्रभावले मानवको अस्तित्वमाथि नै चुनौती खडा गरेको छ । बेलैमा वातावरण संरक्षणमा ध्यान दिन नसकेमा मानवको अस्तित्व मेटिन सक्ने खतरा पैदा भएको छ ।

२. मानिस र प्रकृतिको सम्बन्ध
मानिसको प्रकृतिसँग जटिल र बहुआयामिक सम्बन्ध हुन्छ जसलाई विभिन्न दृष्टिकोणबाट हेर्न सकिन्छः
२.१.जैविक सम्बन्ध
मानव प्राकृतिक संसारको भाग हो, अन्य प्रजातिहरु संगै लाखौं वर्षमा विकसित हाम्रो जीव विज्ञान हामीले बसोबास गर्ने इकोसिस्टमसँग गाँसिएको छ । हामी खाना, पानी र हावाको लागि प्रकृतिमा भर पर्दछौं ।
२.२.साँस्कृतिक र आध्यात्मिक महत्व
धेरै संस्कृतिहरूको प्रकृतिसँग गहिरो आध्यात्मिक र दार्शनिक सम्बन्ध छ । प्रकृतिले प्रायः मिथक, धर्म र परम्पराहरूमा केन्द्रीय भूमिका खेल्छ, सौन्दर्य, जीवन, मृत्यु र नवीकरणको अवधारणालाई मूर्त रूप दिन्छ ।
२.३.आर्थिक निर्भरता
आर्थिक रूपमा, मानवहरू निर्वाह, ऊर्जा र सामग्रीको लागि प्राकृतिक स्रोतहरूमा निर्भर हुन्छन् । कृषि, वन, माछा मार्ने र पर्यटन उद्योगहरू हुन् जुनप्रत्यक्ष रूपमा स्वस्थ पारिस्थितिक प्रणालीमा निर्भर हुन्छन् ।
२.४.वातावरणीय प्रभाव
औद्योगीकरण, सहरीकरण र वन फँडानी जस्ता मानव गतिविधिहरूले वातावरणमा महत्वपूर्ण प्रभाव पार्छ । यसले जलवायु परिवर्तन, जैविक विविधताको हानि र प्रदूषण जस्ता चुनौतीहरू निम्त्याएको छ, जसले दिगो अभ्यासहरूको आवश्यकताको बढ्दो चेतनालाई प्रेरित गरेको छ ।
२.५.संरक्षण प्रयासहरू
वातावरणीय चुनौतीहरूको प्रतिक्रियामा, धेरै व्यक्ति र संस्थाहरूले प्राकृतिक बासस्थानहरूको संरक्षण र पुनस्र्थापनाको लागि वकालत गर्छन् । यसमा लोपोन्मुख प्रजातिहरूको संरक्षण, इकोसिस्टम पुनस्र्थापना र दिगो स्रोत व्यवस्थापनलाई प्रवद्र्धन गर्ने प्रयासहरू समावेश हुन्छन् ।
२.६.वैज्ञानिक समझ
मानव जीवविज्ञान, पारिस्थितिक, र भुगर्भ विज्ञान सहितविभिन्न वैज्ञानिक विषयहरूमार्फत प्रकृति अध्ययन गरिन्छ । यो बुझाइले संरक्षण प्रयासहरूलाई सूचित गर्दछ र प्राकृतिक संसारसँग सहअस्तित्व गर्ने मानिसको क्षमतालाई बढाउँछ ।
३.निष्कर्ष
मानव र प्रकृतिबीचको सम्बन्ध महत्वपूर्ण र गतिशील छ । हामीले आधुनिक संसारका चुनौतीहरू नेभिगेट गर्न जारी राख्दा, यस सम्बन्धलाई बुझ्न र सम्मान गर्नु हाम्रो ग्रह र भावी पुस्तादुवैको स्वास्थ्यको लागि महत्वपूर्ण छ । मानव जीवनका आधारभूत आवश्यक्ताहरु गाँस, बास र कपास पनि प्रकृतिबाट नै प्राप्त हुन्छ ।

मानवजीवनको सबैभन्दा ठूलो धन स्वास्थ्य त झन पूर्णरुपले प्रकृतिसंग सम्बन्धित रहन्छ । मानव प्रकृतिसंगको सम्बन्धमा कुनै पनि रुपमा असन्तुलन आएमा त्यसले मानवमा रोग, सन्ताप, भय, अभाव, शोक –लोभ, मोह, अहंकार, काम, क्रोध एवं विनाश निम्त्याउँ छ । वैज्ञानिक रुपमा मानिस र प्रकृतिको घनिष्ट सम्बन्ध छ जस्मा असन्तुलन आए प्रणली बिग्रन्छ र अन्तत्ः मानवमा रोग उत्पन्न हुन्छ र विपत्ति आईलाग्छ । प्रकृतिको सेवा गरी, प्रकृतिको प्रभावअनुसार सन्तुलित सम्बन्ध कायम गरी अग्रगामी ढङ्गबाट प्राकृतिक जीवनशैली यापन गर्नुमा नै मानवको विवेकशीलता झल्किन्छ र स्वस्थ एवं सम्यक् जीवन बाँच्न सम्भव हुन्छ । विज्ञान र प्रविधिको विकासले मानिसलाई फाइदाको लागि वातावरणको शोषण गर्न सजिलो भएको छ, तर मानिसले प्रकृतिमा प्रदूषण पनि गरेको छ र वातावरणीय क्षति पनि गरेको छ । अहिले मानिसलाई प्रदुषणको कारणले विभिन्न रोग, व्याधिको सिर्जना भएको छ । हाल देखा परेको जलवायु परिवर्तन र यस्को नकारात्मक प्रभावले मानवको अस्तित्वमाथि नै चुनौती खडा गरेको छ । बेलैमा वातावरण संरक्षणमा ध्यान दिन नसकेमा मानवको अस्तित्व मेटिन सक्ने खतरा पैदा भएको छ । अहिले जलवायु परिवर्तनको प्रभावले खाद्य तथा पोषण प्रणलीमा नकारात्मक असर देखिएको छ भने पिउने पानीको आपूर्ति, स्वच्छ हावा, स्वच्छ उर्जा, स्वस्थ माटोमा चुनौती खडा भएको छ । कार्वन उत्सर्जन रोक्न वनको संरक्षण, पारिस्थितिक प्रणालीमा संतुलन र प्रकृतिमा तापक्रम बढ्न नदिन स्वच्छ उर्जाको प्रयोग गर्नु पर्ने देखिन्छ । यो काम ढिलो भइसकेको छ । यसको लागि औधोगिक धनि राष्ट्रहरु, राजनीतिक नेता, बहुराष्ट्रिय निगमहरु, अन्तराष्ट्रिय दातृ निकाय, नीजी क्षेत्र र नागरिक समाज सबैको भूमिका अपरिहार्य देखिन्छ । साथै संसारभर बसोबास गर्ने मानिसमा जनचेतना जगाउने कार्य आफैमा धेरै महत्वपूर्ण छ ।