हामी सबैकाे संसारन्यूज

अहिले पर्यटकको भारी बोक्ने भरियादेखि ठुला पर्यटन उद्योगी व्यवसायी सबैको रोजगार तथा आम्दानी ऋणात्मक दिशातर्फ गइरहेको छ । काम र आम्दानी ठप्प भएका कारण पर्यटन क्षेत्रमा रोजगारमुलक ढंगले काम गर्ने लाखौं मानिसहरुको आधारभुत दैनिकी जीवनमा नै ठुलो असर पर्न गएको छ ।

---

मानिसहरुको घुमफिर, मनोरञ्जन र सिकाईजस्ता विषयसँग जोडिएको पर्यटन व्यवसाय विश्वव्यापी रुपमा फैलिएको कोरोना महामारीका कारण सिथिल अवस्थामा पुगेको छ । सन् १९५१ मा नेपाल पर्यटकीय भ्रमणको लागि खुला गरिएपछि क्रमशः नेपालको पर्यटन क्षेत्रका हरेक पक्षहरुमा विकास हुँदै आएको थियो । तर, अस्थिर राजनीति, पछिल्लो पटकको भुकम्प र अहिलेको कोरोना महामारीले पर्यटन क्षेत्रका लगानीकर्तालाई पूर्णं निराश बनाउने काम गरेको छ ।

नेपाल जस्तो भुपरिवेष्ठित र विकासोन्मुख देशमा पर्यटनको अवधारणामा नै परिमार्जन गर्नुपर्ने कुरा पटक–पटक बहसका रुपमा आईरहेको थियो । पछिल्लो महामारीले समग्र नेपालको अर्थराजनीतिलाई नै नयाँ र दुरगामी महत्वको शिक्षा दिएको छ, जुन कुरा पर्यटन क्षेत्रको लागि समेत अति महत्वपुर्ण बन्न गएको छ ।

महामारीले निम्त्याएको संकट र शिक्षा

अहिले पर्यटकको भारी बोक्ने भरियादेखि ठुला पर्यटन उद्योगी व्यवसायी सबैको रोजगार तथा आम्दानी ऋणात्मक दिशातर्फ गइरहेको छ । काम र आम्दानी ठप्प भएका कारण पर्यटन क्षेत्रमा रोजगारमुलक ढंगले काम गर्ने लाखौं मानिसहरुको आधारभुत दैनिकी जीवनमा नै ठुलो असर पर्न गएको छ ।

महामारीको कारण वैदेशिक र स्वदेशी पर्यटकको पर्यटकीय योजना यतिबेला बन्द भएका छन् । महामारीका कारण प्रभावित भएको पर्यटन व्यवसायका लगानीकर्ता र कामदारहरुले आम्दानी र रोजगार मात्रै गुमाएका छैनन् राज्यले पर्यटन क्षेत्रबाट गर्ने वैदेशिक मुद्राको आम्दानीसमेत गुमाएको छ । जसको असर आगामी व्यापार सन्तुलनमा समेत पर्ने देखिन्छ ।

०७२ को भूकम्प र पछिल्लो महामारीले हामीलाई पर्यटन व्यवसायको स्वरुप र क्षेत्र निर्धारण नगरी नहुने बनाएको छ । यसले हामीलाई परनिर्भर नभई आत्मनिर्भर खालको व्यवसाय बनाउनु पर्ने शिक्षा दिएको छ । जसको लागि लगानीकर्ता र सरकारबीच बृहत छलफल र बहसको खाँचो टड्कारो देखिन्छ ।

०७२ को भूकम्प र पछिल्लो महामारीले हामीलाई पर्यटन व्यवसायको स्वरुप र क्षेत्र निर्धारण नगरी नहुने बनाएको छ । यसले हामीलाई परनिर्भर नभई आत्मनिर्भर खालको व्यवसाय बनाउनु पर्ने शिक्षा दिएको छ । जसको लागि लगानीकर्ता र सरकारबीच बृहत छलफल र बहसको खाँचो टड्कारो देखिन्छ ।

अबको पर्यटन

औद्योगिक वा अन्य वस्तु तथा सेवाको पैठारी कम गर्ने जुनसुकै मुलुकको लागि पनि वैदेशिक मुद्राको आर्जन गर्ने मुख्य दिगो आधार नै पर्यटन व्यवसाय हो । अझै विगतदेखि वर्तमानसम्मको अवस्थालाई श्रेणीगत रुपमा हेर्दा नेपालको नियमित व्यापार घाटालाई वैदेशिक मुद्रा आर्जनको कोणबाट कम गर्ने रेमिट्यान्स पछिको दोस्रो महत्वपुर्ण क्षेत्र नै पर्यटन हो । त्यसैले पर्यटन व्यवसायलाई अझ मजबुत र दिगो आधारमा अगाडि बढाउनुको विकल्प छैन् ।

हामीले पर्यटन व्यवसाय वा उद्यमलाई विषयगत रुपमा हेर्यौं भने पहिलोमा, ट्राभल एण्ड टुर्स र टिकेटिङलगायत पर्दछन् । सेवा मुलक वा माध्यमको रुपमा मात्रै कार्य गर्ने परनिर्भर प्रकृतिका व्यवसायहरु जो छन् ति व्यवसायहरु महामारीजस्तो विषम परिस्थितिमा निकै मारमा परेका छन् ।

राज्यले मौद्रिक नीतिमार्फत ऋणीहरुलाई बैंकमा बुझाउनुपर्ने साँवा र ब्याजको समय र सहुलियतको व्यवस्था गरेको छ तर, यस्ता व्यवसायीको करिब ६ महिनादेखिको बिना आम्दानी भाडा तिर्नुपर्ने, बैंकको ऋण भुक्तान गर्नुपर्ने र आशाका साथ राम्रो समयको प्रतिक्षा गर्नुपर्ने बाध्यतालाई भने त्यति सम्बोधन गरिएको देखिन्न । यस विषयमा केन्द्रिय सरकार, स्थानिय सरकार र सम्बन्धित पक्षको बिचमा केहि समझदारी गर्न आवश्यक देखिन्छ । जसले गर्दा पर्यटन व्यवसायको क्षेत्रमा लगानी गरेका व्याक्तिहरुलाई टिकाइरहन सकियोस र महामारीको अन्त्यसँगै पर्यटन क्षेत्रको व्यापक पुर्नउत्थान गर्न सकियोस ।

दोस्रोमा, होटल, लज, होमस्टे लगायतका व्यवसायहरु, विशेषत जुन व्यवसायहरुमा एकल वा सामुहिक स्वामित्वमा सञ्चालनमा रहेका छन्, तिनिहरुको लगानीको स्थिर पुँजीको हिस्सा ठुलो रहेको छ । यस्ता क्षेत्रका व्यवसायहरुले धेरै ठुलो संख्यामा आन्तरिक रोजगारको पनि सिर्जना गरेका छन् । सरकारले क्वारेन्टिनको लागि छनौट गरेका केहि होटल लजहरु बाहेक वर्तमानमा धेरैको कारोबारको अवस्था ठप्प रहेको छ । सरकारले पर्यटन वर्ष २०२० घोषणा गरेसँगै धेरै संख्यामा नयाँ लगानीकर्ताहरुले सञ्चालनको शुरुवात गरेको नयाँ व्यवसायहरुको अवस्था झनै डरलाग्दो बनेको छ ।

ठुलो लगानी रहेका पर्यटन व्यवसायलाई जिवित अवस्थामा राख्न सरकारले विकसित अवस्था हेरिकन विशेष राहतको प्याकेज ल्याउन जरुरी छ । जसले गर्दा लगानीकर्ताहरु व्यवसायबाट भाग्ने होइन नयाँ सन्दर्भअनुसार नेपालको पर्यटन व्यवसाय सञ्चालन गर्ने हैसियत राख्नेछन् ।

ठुलो लगानी रहेका पर्यटन व्यवसायलाई जिवित अवस्थामा राख्न सरकारले विकसित अवस्था हेरिकन विशेष राहतको प्याकेज ल्याउन जरुरी छ । जसले गर्दा लगानीकर्ताहरु व्यवसायबाट भाग्ने होइन नयाँ सन्दर्भअनुसार नेपालको पर्यटन व्यवसाय सञ्चालन गर्ने हैसियत राख्नेछन् ।

हामीले वस्तु उत्पादनसँग जोडेर सामाजिक एवं सामुहिक ढंगबाट सञ्चालन गर्न सकिने होटल, लज, होमस्टेजस्ता पर्यटन व्यवसायहरुलाई अबको नयाँ समयसँगै नयाँ ढंगले सञ्चालन र व्यवस्थापन गर्न आवश्यक देखिएको छ । नेपालको पर्यटनको ठुलो हिस्सा वैदेशिक देखासिकीमा पनि हुर्किरहेको छ । आफ्नो मौलिकताको संरक्षण गर्ने, कृषिलाई आधुनिकिकरण गर्ने र स्थानिय साधन स्रोतको आधारमा औद्योगिक उत्पादन गर्ने कार्यलाई अबको पर्यटनको हिस्सा बनाउनुपर्दछ । सयौं जाति, भेषभुषा, संस्कृति, भाषा, पहिचान र बृहत विविधतायुक्त भुगोललाई हेर्दा सम्पुर्ण नेपाल नै पर्यटकिय क्षेत्रको रुपमा विकास हुनसक्छ ।

ठुला लगानीकर्ता, सबै तहका सरकार, स्थानिय जनताको साझेदारीमा समुदाय स्तरको साझेदारी पर्यटन वा होमस्टे प्रकृतिको गाउँले पर्यटनको विकासको अवधारणामा अब हामी जानुपर्छ । यसो गर्दा मौलिक पहिचानको रक्षा हुने, समाजको मौलिक विकास हुने र आम रोजगारको सिर्जना हुने अवस्था सिर्जना हुनपुग्दछ । साथै उद्योग, कृषि र पर्यटनको साझेदारीका कारण व्यापक उत्पादनमा बृद्धि भई अन्तरदेशिय व्यापार सन्तुलनमा समेत सुधार हुन पुग्दछ ।

निष्कर्ष

व्यवसायिक क्षेत्र वा समाजमा समस्या आउनु संयोग वा समाज विकासको नियमित प्रक्रिया हो तर, तत्कालिन आधारमा टेकेर सुदुर संकेतहरुलाई हेर्दै हाम्रा योजना र कार्यक्रम अगाडि बढाउन सकिएमा हाम्रो जीवन वा व्यवसायमा नियमित उहि प्रकारका समस्या नदोहोरिन सक्छन् । अहिलेको सन्दर्भमा पर्यटन लगायत सबै क्षेत्रमा समस्या सिर्जना भएको छ ।

मलाई लाग्दछ, हामीले आशाका साथ नेपालको पर्यटन क्षेत्रको विषयमा केहि छलफल गर्न जरुरी छ । जसले गर्दा हामीले समृद्ध नेपाल निर्माण र समतामुलक समाज निर्माणको सवालमा समेत व्यवसायको तर्फबाट महत्वपुर्ण योगदान गर्न सक्दछौं ।

(पौडेल गाउँले पर्यटन नेपालका अध्यक्ष हुन्)