हामी सबैकाे संसारन्यूज

काठमाडौं । सोमबार सबैजसो मुलधारका दैनिक पत्रिका र केही अनलाईन मिडिया नेपाल डिस्टिलरी कम्पनीले दिएको विज्ञापनले सजिए । कम्पनीले आफ्नो ‘खुकुरी रम’ नामक मदिराको बोतलमा गरिएको परिवर्तनलाई निकै खर्च गरेर सजिसजाउपूर्वक सञ्चार माध्यममार्फत प्रचार गरेको थियो । कम्पनीले ‘उही उत्कृष्ट स्वाद, अब नयाँ प्याकमा’ भन्दै मदिरा नै नपिउने मानिसलाई समेत आर्कषित गर्ने गरि विज्ञापन छपाएको थियो ।

यहाँ प्रश्न उठेको छ, मदिरावालाले पैसा तिरेर विज्ञापन छपायो, छाप्नेले पनि मोटै रकम हात पार्यो तर, यसरी विज्ञापन छाप्न मिल्छ कि मिल्दैन ? के हाम्रो कानूनले खुलम खुल्ला ‘मदिरा पिउनुस्, रमाउनुस’ भनेर विज्ञापन छपाउन पाइन्छ ?

जनस्वास्थ्य सेवा ऐन, २०७५ को दफा ४५ को उपदफा १ मा प्रष्ट रुपमा मदिरा, चुरोट, सुर्ती र सूर्तीजन्य पदार्थको विज्ञापन छपाउन नपाईने उल्लेख छ । ‘मदिरा, चुरोट, सुर्ती तथा सूर्तीजन्य पदार्थलगायतका मानव स्वास्थ्यलाई प्रतिकुल असर गर्ने कुनै पनि विज्ञापन सामग्रीको उत्पादन, वितरण तथा प्रचार प्रसार गर्न पाइने छैन्’, ऐनमा उल्लेख गरिएको छ ।

जनस्वास्थ्य सेवा ऐनको सोही व्यवस्थालाई टेक्दै विज्ञापन (नियमन गर्ने) ऐन, २०७६ को दफा ५ को उपदफा १ मा मदिरा र सुर्तीजन्य पदार्थको विज्ञापन गर्न नपाइने बताइएको छ । विज्ञापन (नियमन गर्ने) ऐन, २०७६ मा को व्यवस्थालाई उल्लंघन गरिएमा कारबाही गर्ने पनि प्रष्ट पारिएको छ ।

यहाँ कानूनी कारबाहीको विषय मात्रै नभएर सञ्चार माध्यमले निर्वाह गर्नुपर्ने सामाजिक दायित्वको विषयमा पनि गम्भीर प्रश्न उठेको देखिन्छ । पैसाका लागि जस्तोसुकै विज्ञापन छाप्न तयार हुने प्रवृत्तिलाई निरुत्साहित गरिनु अतिआवश्यक छ ।

के छ कारबाही ?

विज्ञापन (नियमन गर्ने) ऐन, २०७६ को दफा २५ मा प्रष्ट रुपमा कानून विपरित विज्ञापन छापेमा छपाउने र छाप्ने दुवै कारबाहीका भागिदार हुने बताइएको छ । दफा २५ को उपदफा २ मा भनिएको छ – कसैले दफा ५ को उपदफा (१) वा (२) प्रतिकुल हुने गरी गरेको कसूरमा त्यस्ता कसूर गर्ने गराउनेलाई सो कसूर गरे बापपत प्रचलित कानूनले कुनै सजाय हुने रहेछ भने सोही बमोजिम सजाय गर्नु पर्नेछ र सो नभएमा एक वर्षसम्म कैद र दश हजार रुपैयाँसम्म जरिवाना गर्नु पर्नेछ ।

दफा २५ को उपदफा ४ मा विज्ञापन छपाउने सम्पादकलाई सोही विज्ञापनकै कारण कारबाही नहुने बताइएको छ तर, सञ्चालकलाई भने कानून बमोजिम नै सजाय हुने प्रष्ट पारिएको छ ।

यहाँ कानूनी कारबाहीको विषय मात्रै नभएर सञ्चार माध्यमले निर्वाह गर्नुपर्ने सामाजिक दायित्वको विषयमा पनि गम्भीर प्रश्न उठेको देखिन्छ । पैसाका लागि जस्तोसुकै विज्ञापन छाप्न तयार हुने प्रवृत्तिलाई निरुत्साहित गरिनु अतिआवश्यक छ ।