हामी सबैकाे संसारन्यूज

देशको जेठो विश्वविद्यालय र उसको परीक्षा सम्बन्धि काम गर्ने निकाय (परीक्षा नियन्त्रण कार्यालय, बल्खु) कति चुस्त छ ? कति दुरुस्त छ ? भन्ने कुराले पुरै विश्वविद्यालयको प्रतिबिम्ब प्रस्तुत गर्दछ । विश्वविद्यालयका अन्य निकायभन्दा यो बढी संवेदनशिल र व्यवस्थित हुनुपर्ने आम मानिस र विद्यार्थीको बुझाई हो । तर किन व्यवस्थित हुन सकेन ? किन छिटो नतिजा दिन सक्दैन भन्ने आम मानिसको/विद्यार्थीको गुनासो हुने गर्दछ ।

वास्तविकता पनि त्यही हो कि उसले नतिजा दिन झन्डै एक वर्ष नै कुराउँछ । यसो हुनका अनेकन कारण छन् । ती कारणलाई निम्न समूहमा वर्गीकरण गरिएको छ–

– प्राविधिक एवम् जनशक्ति सम्बन्धि कारण

– व्यवस्थापकीय कारण

– अन्य कारण

देशको जेठो विश्वविद्यालय र उसको परीक्षा सम्बन्धि काम गर्ने निकाय (परीक्षा नियन्त्रण कार्यालय, बल्खु) किन व्यवस्थित हुन सकेन ? किन छिटो नतिजा दिन सक्दैन ? आम मानिस र विद्यार्थीको गुनासो छ । वास्तविकता उसले नतिजा दिन झन्डै एक वर्ष नै कुराउँछ । यसले गर्दा समग्र विश्वविद्यालयमै बेथिति जन्मिएको छ ।

मूलतः कपि परीक्षण, सम्परीक्षण, प्राप्ताङ इन्ट्री, हाजिरी इन्ट्री, नतिजा प्रशोधन, अनुपस्थित पहिचान आदि जटिल काम यसमा पर्दछन् । उल्लेखित काममा एकातिर गोपनियता कायम हुनुपर्छ भने अर्कातिर प्रबिधिको प्रयोग गर्नुपर्छ । यो प्रक्रिया र कार्य सम्पादनमा ढिलो गराइन्छ र गरिन्छ । जसको कारण नतिजा पनि ढिलो हुने गर्दछ । जस्तो कि–

१) परम्परागत तवरले कार्य सम्पादन गर्नु ।

२) कम्युटर सफ्टवेयरको प्रयोग ज्यादै कम हुनु ।

३) धेरै विद्यार्थी, धेरै विषय हुनु ।

४) समस्या समाधान होइन, गुजुल्ट्याएर राख्नु ।

५) प्रविधियुक्त जनशक्ति भन्दा प्रशासनिक जनशक्ति बढी हुनु ।

६) कर्मचारीले कामसँग सम्बन्धित तालिम नपाउनु ।

७) विद्युतीय शासन भन्ने कुरा एकादेशकोशको कथा हुनु ।

८) परीक्षा केन्द्रहरुले गराउने हाजिरी अस्तव्यस्त हुनु ।

९) व्यवस्थित गरी होइन, जसरी हुन्छ कपि पोको पारेर बल्खु पुर्‍याउने प्रवृत्ति हुनु ।

१०) देशका ७६ जिल्लाबाट २/३ महिना कपि ल्याउने अनि लैजाने प्रणाली सुधार हुन नसक्नु ।

११) विकेन्द्रीत भने पनि सबै काम केन्द्रीकृत हुनु ।

व्यवस्थापकीय कारण

व्यवस्थापनमा/अनुभवमा अब्बल भएका व्यक्तिलाई नेतृत्व दिनु पर्नेमा राजनीतिक भागवण्डाको कारण कमजोर व्यक्तिले परीक्षाको नेतृत्व पाउनु मुख्य समस्या हो । वर्तमान नेतृत्वको व्यवस्थापकीय क्षमता ज्यादै कमजोर देखिन्छ । यसले गर्दा समग्र व्यवस्थापन र परीक्षा प्रशासनमा बेथिती सिर्जना भएको छ । जस्तो कि–

१) कर्मचारी परिचालन गर्न नसक्ने नेतृत्व हुनु ।

२) कर्मचारी मुल्यांकनको आधार काम नभई, राजनीतिक आस्थामा आधारित हुनु ।

३) कर्मचारीलाई उत्प्रेरित गर्नु भन्दा विभाजन गर्ने प्रवृत्ति हुनु ।

४) ठिक व्यक्तिलाई ठिक ठाउँमा राख्न नसक्नु ।

५) परीक्षाका सबै कामलाई विद्युतीय प्रणालीमा ढाल्न नसक्दा पुराना कर्मचारीको खाँचो महसुस भइरहनु ।

६) सुबिधा एवम् इन्सेन्टिभमा विभेद हुँदा कर्मचारीमा नैराश्यता हुनु ।

७) इमानदार एवम् क्षमतावान नेतृत्व नहुनु ।

साँच्चिकै नतिजा प्रकाशन समयमा गर्ने हो भने दुई/तीन महिनासम्म कपि मात्र ओसारपसार गर्ने प्रणाली बन्द गर्नुपर्छ । क्षेत्रीय कार्यालयलाई अधिकार सम्पन्न गराई काम गराउनु पर्दछ । यसका लागि सोहीअनुरुप जनशक्ति व्यवस्थापन जरुरी छ । यसो गर्न सकेमा नतिजा तीन महिना होइन, त्योभन्दा छिटै निकाल्न सकिन्छ ।

अन्य कारणहरु

नेपालको अस्तव्यस्त राजनीति, उनीहरुका भातृसंगठन आदिले गर्ने बन्द हडताल, तालाबन्दी, कपि ओसार पसार आदि गरिरहँदा हुन सक्ने प्राकृतिक प्रकोप आदिले पनि नतिजा प्रकाशनमा कहिले काहीँ असर गर्दछ । अनि अर्कोतिर जसरी पनि परीक्षा पास हुनु पर्ने प्रवृत्तिका कारण कतिपय अवस्थामा विभिन्न परीक्षाबाट जालझेलपूर्ण कामहरु हुन खोज्दछन् । यो प्रवृत्तिले पनि समयमा नतिजा दिने कुरामा कहीँ न कहीँ समस्या सिर्जना हुन्छ । विभिन्न ठाउँमा बदमासी हुन्छन, ठोकिन्छ बल्खुमा । कर्मचारी रिक्स लिएर काम गर्न चाहाँदैनन् । अख्तियार तथा अदालत जानू पर्ने डरले कार्य सम्पादनमा समस्या सिर्जना हुन्छ ।

नतिजासँग र कामसँग वृत्ति विकास पनि जोडिन्छ । जति दलिएर वा घोटिएर काम गर्दा पनि बढुवा हुँदैन, त्यसको प्रत्यक्ष असर नतिजा प्रकाशनमा पर्न जान्छ । नतिजा ढिलो हुन्छ । कर्मचारीमा निराशा छ ।

अन्तमा, साँच्चिकै नतिजा प्रकाशन समयमा गर्ने हो भने दुई/तीन महिनासम्म कपि मात्र ओसारपसार गर्ने प्रणाली बन्द गर्नुपर्छ । क्षेत्रीय कार्यालयलाई अधिकार सम्पन्न गराई काम गराउनु पर्दछ । यसका लागि सोहीअनुरुप जनशक्ति व्यवस्थापन जरुरी छ । समग्र प्रणाली परिवर्तन गर्न सक्ने सक्षम नेतृत्व पूर्वसर्त हुन्छ । यसो गर्न सकेमा नतिजा तीन महिना होइन, त्योभन्दा छिटै निकाल्न सकिन्छ । मात्र इच्छा शक्ति जरुरी छ ।

(नाेट : यो कुनै अनुसन्धानको निष्कर्ष होइन, केवल नजिक रहेर अनुभव गर्दाको फेहरिस्त मात्र हो यो ।)

लेखककाे सम्बन्धित लेखहरू

त्रिविकै नक्कल गर्न अरु विश्वविद्यालय किन ?

आधुनिक प्रशासन कस्तो हुनुपर्छ ?