हामी सबैकाे संसारन्यूज

बायोडिग्रेडेबल सामग्रीलाई ब्याक्टेरिया वा अन्य प्राकृतिक जीवहरूले विघटनगर्न सक्ने सामग्रीको रूपमा परिभाषित गर्न सकिन्छ र प्रदूषणमा थप्न सकिँदैन । बायोडिग्रेडेबल फोहोरहरू त्यस्ता फोहोर पदार्थहरू हुन्, जुन प्राकृतिक कारकहरू जस्तै, जीवाणुहरू (जस्तै ब्याक्टेरिया, फंगाई र अरू केही) र तापक्रम, पराबैंगनी, अक्सिजन, इत्यादि जस्ता अजैविक तत्वहरूद्वारा घटाउन सकिन्छ । फोहोरहरू र अन्य प्राकृतिक फोहोरहरू। सूक्ष्मजीवहरू र अन्य अजैविक कारकहरू मिलेर जटिल पदार्थहरूलाई सरल जैविक पदार्थमा विभाजन गर्छन्, जुन अन्ततः माटोमा निलम्बन र फीका हुन्छन् । सम्पूर्ण प्रक्रिया प्राकृतिक छ, जुन छिटो वा ढिलो हुन सक्छ । तसर्थ, बायोडिग्रेडेबल फोहोरबाट हुने वातावरणीय समस्या र जोखिमहरू कम छन् ।

ननबायोडिग्रेडेबल फोहोर भनेको नसडने फोहोर हो । बायोडिग्रेडेबल फोहोरलाई सूक्ष्मजीवहरूद्वारा विघटित गरिन्छ । जैवविघटन योग्य फोहोरलाई सूक्ष्मजीवहरूले विघटन गर्न सक्दैन ।
बायोडिग्रेडेबल फोहोरहरूलाई प्राङरिक मलको प्रयोग गरि दोहोरो फाइदा लिन सकिन्छ । यो बायोजियोकेमिकल चक्रको एक हिस्सा हो र सहि सदुपयोग गर्न सके छिटो क्यास टर्नओभर लिन सकिन्छ । अधिकांश गैर–जैवविघटनयोग्य फोहोरहरू जैव–रासायनिक चक्रमा कहिल्यै प्रवेश गर्दैनन्, धेरै ढिलो र विषाक्त हुन्छ्न ।

बायोडिग्रेडेबल फोहोरहरू ऊर्जा मल, कम्पोस्ट र बायोगैस उत्पादन गर्न प्रयोग गरिन्छ । गैर–जैवविघटनयोग्य फोहोरलाई छुट्याउन र पुनः प्रयोग गर्न सकिन्छ तर प्रक्रिया धेरै महँगो छ ।

वातावरणमा अपशिष्ट पदार्थको प्रभाव फोहोरको मात्रा सामान्यतया विश्वका सबै देशहरूमा बढ्दै गएको छ । हरेक वर्ष अर्बौं टन फोहोर उत्पादन हुन्छ । यी फोहोरहरू हाम्रो घर, व्यवसाय र उद्योगहरूमा गतिविधिहरूको परिणाम हो र यस्लाइ निम्ट्याउन धेरै आयामहरूको साथ एक ठूलो पर्यावरणीय समस्या हो । नगरपालिका, औद्योगिक र कृषि ठोस फोहोर र बायोमासहरुको अव्यवस्थित भण्डारणले भूमि र पानीको ठूलो मात्रामा प्रदूषण निम्त्याउँछ । फोहोरको उत्पादनले सामग्री र ऊर्जाको नोक्सान निम्त्याउँछ र यसको सङ्कलन, प्रशोधन र निम्ट्याउनको लागि समाजमा वातावरणीय लागत बढाउँछ। हरितगृह ग्यास उत्सर्जन (मिथेन, कार्बन डाइअक्साइड) र जैविक सूक्ष्म प्रदूषकहरू (डाइअक्सिन र फ्युरान्स) र वाष्पशील भारी धातुहरूको ट्रान्सबाउन्डरी माइग्रेसनको ल्यान्डफिलहरूमा जम्मा गरिएका अव्यवस्थित भन्डारणले मानव समाजमा गम्भीर अबस्था सृजना गर्न सक्दछ।

फोहोरको समस्या मानव जाति जत्तिकै पुरानो छ । अब ढिला नगरी यस्को सहि ब्यबस्थापन गर्न सकेको खण्डमा कृषिको लागि बिदेशबाट आयात हुने रासायनिक मलको बिकल्पमा व्यापक सुधार ल्याइ बाताबरणिय सुधार धेरै ठूलो टेवा पुग्न सक्छ। हरितगृह ग्यास घटन जानेछ।

फोहोर रोग र संक्रमणको सम्भावित स्रोत हो, त्यसैले यस्को समयमै उचित प्रबन्धगर्न सके फोहोर लाई मोहरमा परिणत गर्न सकिन्छ। आफ्नो फोहोर, जुन पूर्ण जैविक थियो, आफ्नो बस्तीबाट टाढा फालिदिए। पहिलो संगठित नगरपालिका डम्प ग्रीसको पुरातन एथेन्स बाहिर ५०० ईसा पूर्वमा थियो, जहाँको नियम अनुसार शहरको सीमाबाट कम्तिमा एक माईलको दूरीमा फोहोर फाल्ने ब्यबस्था थियो र माटोले ढाक्ने प्रचलन थियो। समाजमा औद्योगीकरणको उदय नभएसम्म, फोहोर प्रायः जैविक थियो । ताकि यो प्राकृतिक रूपमा सड्न सक्छ। पछि औद्योगीकरण, सहरीकरण र उपभोक्ता समाजको विकासका कारण फोहोरको मात्रा निकै छिटो बढ्यो । उपचार चाहे यो बायोडिग्रेडेबल होस् वा गैर बायोडिग्रेडेबल, तिनीहरूले मानव जीवनलाई हानि पु¥याउँछन् र अन्य जीवहरू र तिनीहरूको वातावरणलाई बर्बाद गर्छन्।

त्यसैले फोहोरको उचित प्रशोधन गर्नुपर्छ । यो सरकारको मात्रै होइन, हामी सबैको दायित्व पनि हो । मैले यस्मा तीनवटा रिसाइकल, प्रबिधीको डिजाइन गरेको छु । जुन पद्दती अनुसार सडने फोहोरको रिसाइकल र नसडने फोहोरको रिसाइकल गरि औधोगिक र आर्थिक क्रान्तिमा बदल्न सकिन्छ । यसले ऊर्जा र अन्य स्रोतहरू पनि बचत गर्न सक्छ। अर्को चरण भनेको घरघरमा नन–बायोडिग्रेडेबलबाट र बायोडिग्रेडेबल अलग अलग जम्मा गर्ने संस्कारको बिकास गर्न जरुरी छ।

(लेखक कृषि प्रशिक्षक हुन ।)