हामी सबैकाे संसारन्यूज

काठमाडौं । पछिल्लो पटक सेयर बजार नेप्से घट्दो दरमा छ । कुनै बेला ३ हजार २२७ अंकसम्म पुगेको बजार यो समाचाार तयार पर्दासम्म करिब ९ सय ४५ अंकले घटेर करिब २२८२ अंकमा ओर्लिएको छ ।

एक बर्ष अगाडी नेपालको सेयर बजार करिब १ हजार ९३५ अंकमा थियो । त्यस यता सेयर बजार करिब १ हजार २९२ अंकले बढ्यो । तर यसरी बढ्नु पर्ने कुनै कारण भने देखिँदैन । मात्र के हो भने त्यतिबेला र अहिले नेपालको अर्थतन्त्रमा त्यस्तो कूनै पनि चमत्कारीक परिवर्तन त देखिएको छैन ।

अर्थशास्त्रीहरुका अनुसार पूँजीवादी अर्थतन्त्रमा सेयर बजार अर्थतन्त्रको एउटा सुचकको रुपमा रहेको हुन्छ । जब अर्थतन्त्र चलायमान हुन्छ, उद्योगधन्दा कलकारखानालगायतले पूर्ण क्षमता तिर उत्पादन गर्दछन् र नाफामा जान्छन् त्यसबेला सेयरको दोस्रो बजार सकारात्मक बन्दै जाने गर्दछ ।

गत बर्ष बैंकहरुमा अत्याधिक तरलताका कारण बैकिङ प्रणालीमा पैसा थुप्रिएर लगानी गर्ने ठाउँ खोजिरहेका थिए । त्यस ताकाको पैसा अधिकांश सेयर बजारमा लगानी भयो । अहिले बैकिङ् प्रणालीमा लगानी योग्य रकमको अभाव छ । लगानी योग्य रकमको अभावमा बैंकहरुले आकर्षक ब्याज दिन थालेपछि लगानीकर्ताहरु पूँजी बजारबाट बाहिरिएको कतिपय विश्लेषकहरुको भनाइ छ ।

अर्थशास्त्रीहरुका अनुसार पूँजीवादी अर्थतन्त्रमा सेयर बजार अर्थतन्त्रको एउटा सुचकको रुपमा रहेको हुन्छ । जब अर्थतन्त्र चलायमान हुन्छ, उद्योगधन्दा कलकारखानालगायतले पूर्ण क्षमता तिर उत्पादन गर्दछन् र नाफामा जान्छन् त्यसबेला सेयरको दोस्रो बजार सकारात्मक बन्दै जाने गर्दछ ।

अर्को कुरा सेयर बजार अर्थशास्त्रको अन्यकुराहरु यथावत रहेमा भन्ने सिद्धान्तमा आधारित छ । यसर्थ सामान्य अवस्थामा मात्र सेयर बजारले आफ्नो वास्तविक आकार ग्रहण गर्न सक्दथ्यो । एक वर्षको अन्तरालमा भने सेयर बजार एकदमै नराम्रो अवस्थाबाट गुज्रियो । कोरोना भाइरसको माहामारीका कारण भएको बन्दाबन्दिका कारण एकाधबाहेक अर्थतन्त्रका अन्य क्षेत्रमा लगानी गर्ने वातावरण नहुँदा लगानीकर्ताहरु सेयर बजारमा आकर्षित भएको छर्लङगै छ ।

जब अवस्था सामान्य बन्दै जान थाल्यो सबैजना आ–आफ्नै दिन चार्यमा फर्कन थाले अनि बल्ल सेयरबजार सुन्निएको रहेछ भन्ने थाहा भयो र मानिसहरु हंगामा मच्चाउँदैछन् ।

नेपालको पुँजी बजारको जग एकदमै कमजोर देखिएको छ । पुँजीबजारको जग एकदमै बलियो हुँदा कसले के भन्यो भन्ने कुराको कुनै अर्थ नै हुने थिएन । अर्थशास्त्रको सिद्धान्तअनुसार यो आफ्नै गतिमा अगाडी बढी नै रहन्थ्यो । तर अहिले सेयर बजार आफै कमजोर हुँदा कुन नेताले के भन्यो या भनेन भनेर समग्र बजार नै त्यसको पछाडी घुमिरहेको छ ।

नेपालको पुँजी बजारको कमजोर धरातल

नेपालको पुँजी बजारको जग एकदमै कमजोर देखिएको छ । पुँजीबजारको जग एकदमै बलियो हुँदा कसले के भन्यो भन्ने कुराको कुनै अर्थ नै हुने थिएन । अर्थशास्त्रको सिद्धान्तअनुसार यो आफ्नै गतिमा अगाडी बढी नै रहन्थ्यो । तर अहिले सेयर बजार आफै कमजोर हुँदा कुन नेताले के भन्यो या भनेन भनेर समग्र बजार नै त्यसको पछाडी घुमिरहेको छ । यो नै सेयर बजार अन्यन्तै कमजोर जगमा छ भन्ने कुराको बलियो प्रमाण हो ।

बैकिङ् तरलता अभावको कारण सेयर बजारमा असर

अहिले नेपालको बैंकिङ प्रणालीमा लगानी योग्य रकमको कमी देखिएको छ । केही समय अगाडी बैंकिङ प्रणालीमा अधिक तरलता हुँदा लगानी गर्ने ठाउँ खोज्दै बैंकहरु सेयर बजारका लगानीकर्ताहरु सम्म नै पुगेका थिए । सस्तो ब्याजमा पैंसा पाए पछि कतिपयले घाटामा गएका कम्पनीहरुमा पनि प्रसस्तै लगानी गरेको जनाकारहरुको भनाइ छ । घाटामा गएको कम्पनीले प्रतिफल दिने सम्भावना नै नदेखिएपछि कतिपय लगानीकर्ताहरु सेयर बेचेर बजारबाट नै बाहिरी एका छन् । यसले समग्र सेयरबजारमा नै असर पारेको विश्लेषकहरुको भनाइ छ । ६ महिनाको अबधिमा झण्डै ३० प्रतिशत लगानीकर्ताहरु बाहिरिएको आकलन कतिपय विश्लेषहरुले गरेका छन् ।

सेयर बजारमा उत्पादनमूलक क्षेत्रको कमजोर उपस्थिति

नेपालको सेयर बजारमा उत्पादनमूलक क्षेत्रको कमजोर उपस्थिति हुँदा पनि अहिलेको अवस्था अएको कतिपय अर्थशास्त्रीहरुको भनाइ छ । नेपाल स्टक एक्सचेन्जका अनुसार बोट्लर्स नेपाल, हिमालयन डिस्टिलरी, शिभम् सिमेन्ट र युनिलिभर लिमिटेड मात्र नेपालको सेयर बजारमा सूचीकृत उत्पादन मूलक क्षेत्रहरु हुन् । बाँकी अन्य सबै सेवामूलक, बैंक तथा ब्यापारिक क्षेत्रहरु मात्र हुन । त्यस्ता क्षेत्रहरु उत्पादन मूलक क्षेत्रहरु जस्तो दिगो नहुने अर्थशास्त्रीहको भनाइ छ ।

सरकारी खर्च नहुँदा प्रत्यक्ष प्रभाव सेयर बजारमा

अहिलेको सेयर बजारमा समस्या आउनु बैकिङ् प्रणालीमा भएको तरलता अभाव र त्यसको कारणले व्याजदरमा पारेको प्रभाव नै हो । सेयर बजार तुलनात्मक रुपमा जोखिम युक्त क्षेत्र नै हो । उता तरलता घट्न थालेपछि बैंकहरुले पनि निक्षेप बढाउन आकर्षक व्याजको अफर गरिरहेकै छन् । बैंकिङ क्षेत्र तुलनात्मक रुपमा सुरक्षित क्षेत्र हो ।

आकर्षक ब्याज दिन थालेपछि कतिपय लगानीकर्ताहरु बैंकतिर सिफ्ट भएको जानकारहरुको भनाइ रहेको छ । लगानीकर्ताहरु सुरक्षित हुन बैंकहरुतिर सिफ्ट भएपछि सेयरको मागमा कमि अएको छ । स्वभाबैले पुर्तिभन्दा मागमा कमी अयो भने यसको सोझो असर मूल्यमा पर्ने अर्थशास्त्रको सिद्धान्त नै हो । अहिलेको नेपालको सेयर बजारमा पनि त्यहि भएको हो ।

नेपाली समाजको वास्तविक चरित्र मध्यम वर्गीय र ढुलमुले नै हो । यो चरित्रले नेपालका राजनीतिक दलहरुलाई आक्रान्त नै बनाएको छ । आफू मात्रै ठूलो ठाउँमा पुग्ने र ओगटेर बस्ने, आफ्नो मात्रै स्वार्थलाई केन्द्रमा राख्ने नेपाली समाजको चरित्र अहिले सेयर बजारमा सिफ्ट भएको छ ।

समाजको चरित्र राजनीतिक दल हुँदै सेयर बजारसम्मै

नेपाली समाजको वास्तविक चरित्र मध्यम वर्गीय र ढुलमुले नै हो । यो चरित्रले नेपालका राजनीतिक दलहरुलाई आक्रान्त नै बनाएको छ । आफू मात्रै ठूलो ठाउँमा पुग्ने र ओगटेर बस्ने, आफ्नो मात्रै स्वार्थलाई केन्द्रमा राख्ने नेपाली समाजको चरित्र अहिले सेयर बजारमा सिफ्ट भएको छ ।

दुनियाँलाई जेसुकै होस् आफूमात्रै छिटो छिटो धनी बन्नु पर्ने मध्यमवर्गीय सोचका कारण अधिकांस मानिसहरु सेयर बजारमा हामफालेका थिए । तर नेपालको सेयर बजार त्यस्तो थिएन । यो फुलेको मात्रै थियो । यसको वास्तविक आकारको आकंलन गर्न नसक्दा धेरै लगानीकर्ताहरु कसैका कारण बजार घटेको भन्दै हङ्गामा मच्चाउन खोज्दैछन् ।

याे पनि पढ्नुहाेस्