Sansar News
बाजुरा । “जमिनमा परेको चिरा हेर्दा आफ्नै मन फाटेजस्तो लाग्छ । जमिन जति फाट्दै जान्छ, त्यति नै मन पनि फाट्दै जान्छ । अब यो जमिन कतिबेला बग्छ र हाम्रो घर कतिबेला पुरिन्छ भन्ने डर लाग्छ”, बाजुराको त्रिवेणी नगरपालिका–९ ताम्सु गाउँका स्थानीय टेक थापाले भने । उनको यो भनाइले सिङ्गो गाउँको पीडा बोल्छ ।
बेलाबेला आउने भूकम्पले थिलथिलो बनेको यहाँको जमिन यस वर्षको मनसुनी वर्षापछि ठाउँठाउँमा चिराचिरा परेको छ । कतै घरका आँगन फाटेका छन् भने कतै खेतबारीमा लामालामा चिरा परेका छन् । गाउँमाथि र आसपासबाट पहिरो खस्नेक्रम नरोकिएपछि यहाँका ६० परिवार आफ्नै घरमा सुरक्षित महसुस गर्न सकिरहेका छैनन् ।
पानी पर्दा चिराबाट पानी पस्ने, जमिन थप धसिने र जुनसुकैबेला पहिरो खस्नसक्ने जोखिम बढेपछि केही दिनअघिसम्म आफ्नै घरमा ढुक्कसँग बसिरहेका स्थानीय अहिले दिनमा घरमा खाना खाने र राति त्रिपालमुनि रात कटाउन बाध्य छन् ।
“जमिन नै चिराचिरा परेको छ, कहिले के हुन्छ भन्ने थाहा छैन, त्यसैले बिहानबेलुका घरमै खाना खान्छौँ, तर रात कटाउन त्रिपालमा जान्छौँ”, थापाले भने ।
ताम्सु गाउँमा ६० परिवार बसोबास गर्दै आएका थिए । गत साउन २८ गते राति अविरल वर्षासँगै आएको पहिरोले दुई घर पुरिएपछि अहिले ५८ परिवार बाँकी छन् । पहिरोले ठाउँठाउँमा जमिन चिरिएपछि पुरै गाउँ उच्च जोखिममा परेको वडाध्यक्ष नन्द थापाले बताए ।
“साउन २८ पछि ताम्सुवासी त्रासमा छन् । घर हुँदाहुँदै त्रिपालमुनि बास भएको छ”, उनले भने, “त्रिपालको बास पनि सुरक्षित छैन । जताततै चिरा परेका छन्, कतिखेर पहिरो जान्छ थाहा छैन ।”
बिहीबार रातिको पहिरोले घर पुरिँदा एक जनाको मृत्यु र दुई जना घाइते भएका थिए । स्थानीय कर्णबहादुर थापाकी २० वर्षीया छोरी प्रतीक्षा थापाको घरभित्र पुरिएर मृत्यु भएको थियो । पुरिएको घरबाट प्रहरी, सशस्त्र प्रहरी, नेपाली सेना तथा स्थानीयवासीको प्रयासमा करिब १० घण्टापछि शव निकालिएको जिल्ला प्रहरी कार्यालयका प्रमुख प्रहरी नायब उपरीक्षक शैलेश्वरी बोहराले जानकारी दिए ।
पहिरोमा परी धर्म थापा र धौलीदेवी रावल घाइतेभएका थिए । धर्म जिल्ला अस्पतालमा उपचारपछि घर फर्किनुभएको छ भने धौलीदेवीको सेती प्रादेशिक अस्पताल, धनगढीमा उपचार भइरहेको छ ।
पहिरोमा ज्यान गुमाउनुभएकी प्रतीक्षा थापा बडीमालिका क्याम्पस, फालासैनमा स्नातक तह दोस्रो सेमेस्टरमा अध्ययनरत थिए । उनका बुबाआमा र भाइ रोजगारीका लागि भारतको दिल्लीमा बस्दै आएका थिए । पहिरोमा ज्यान गुमाउनुअघि दिउँसो बाख्रा चराउन गएकी प्रतीक्षाले दिल्लीमा रहेकी आमासँग फोनमा कुरा गर्दै यसपटक भाइटीका लगाउन उतै आउने बताएकी थिइन। तर, उनको त्यो सपना अधुरै रह्यो ।
“मलाई धेरै पढ्ने चाहना छैन, म पैसा कमाउन विदेश जान्छु, त्यसका लागि पैसा कमाइराख्नु आमा भन्थी”, घटनापछि नेपाल आएकी आमा राजुदेवी थापाले भनिन“त्यही वचन अन्तिम भयो । हामीलाई देखाएको सपना, सपनामै रह्यो ।”
बादल देख्दा पनि त्रास
घरभित्र बस्दा पहिरोको डर, त्रिपालमुनि बस्दा पानी र चिसोको समस्या । युवा तथा उमेर पुगेकाले जसोतसो समय कटाए पनि बालबालिका र ज्येष्ठ नागरिकलाई कहाँ राख्ने भन्ने चिन्ता छ ।
“वर्षौंदेखि दुःख गरेर बनाएको घर छाड्नुपर्दा मन भारी छ । घर छाडे पनि फेरि फर्कन पाइन्छ कि पाइँदैन, निश्चित छैन । सुरक्षित ठाउँमा स्थानान्तरण नभएसम्म त्रिपालको बाससमेत सुरक्षित छैन”, पहिरोपीडित धर्म थापाले गुनासो पोखे ।
स्थानीय जीवन थापाले आकाशमा बादल लाग्नेबित्तिकै गाउँमा त्रास फैलिने गरेको बताए । “पहिले त घरबाट बाहिरिएपछि सुरक्षित भइएला कि जस्तो लाग्थ्यो, अब त पानी परेर पहिरो खस्ने हो कि भन्ने चिन्ताले बादल देख्दा पनि डर लाग्छ”, उनले भने ।
त्रिवेणी नगरपालिका प्रमुख कर्णबहादुर थापाले जमिनमा परेका चिरा र धसिएको भू–भागका कारण जुनसुकैबेला पहिरो जानसक्ने सम्भावना रहेकाले पूरै गाउँ स्थानान्तरण गर्नुपर्ने अवस्था आएको बताए । तत्कालका लागि विस्थापित तथा जोखिममा रहेका परिवारलाई खाना र बसोबासका लागि राहत दिइए पनि अब दीर्घकालीन समाधान खोज्नुपर्ने र त्यो नगरपालिकाको सामथ्र्यभन्दा बाहिर रहेको उनको भनाइ छ ।
“अस्ति दुई परिवारको उठिबास लाग्यो । जोखिममा रहेका अन्य परिवारलाई खाना र त्रिपालमा अस्थायी बसोबासका लागि केही सहयोग गरेका छौँ”, नगरप्रमुख थापाले भने, “जमिनको अवस्था हेर्दा बस्ती स्थानान्तरण नै सुरक्षित उपाय हो, तर त्यसमा नगरको सामथ्र्य छैन । प्रदेश तथा सङ्घीय सरकारको सहयोग आवश्यक छ ।”
मासिँदै खेतीयोग्य जमिन
ताम्सुका बासिन्दाको मुख्य जीविकोपार्जन कृषि हो । तर, पहिरोले घरसँगै खेतीयोग्य जमिनसमेत जोखिममा पारेको छ । खेतमा चिरा परेपछि लगाइएको धान, मकै, तरकारीलगायत बालीमा क्षति पुगेको छ ।
गाउँको तल बूढीगङ्गा नदीको कटान तथा गाउँको बीच र माथिल्लो क्षेत्रमा सडक निर्माण गर्दा वर्षाको पानी गाउँतिरै आउने अवस्थाले जोखिम बढाएको स्थानीय चन्द थापाले जानकारी दिइन् ।
“वर्षभरि खान पुग्ने अन्न उत्पादन गर्ने खेत नै जोखिममा परेपछि अब खाद्यान्नको समस्या हुने हो कि भन्ने चिन्ता थपिएको छ”, उनले भनिन्, “घर जोगाउन त समस्या छ नै, खेतीयोग्य जमिन पनि गुम्ने चिन्ता छ ।”
पहिरोले ताम्सु गाउँमा करिब ६० रोपनी खेतीयोग्य जमिनमा क्षति पु¥याएको छ । लगाइएको अन्नबाली पूर्ण रूपमा नष्ट हुनुका साथै खानेपानी र विद्युत् सेवा बन्द भएको स्थानीय डम्म थापाले बताइन ।
सुरक्षित बासको माग
पहिरोको जोखिम बढ्दै गएपछि स्थानीयले तत्काल सुरक्षित स्थानमा स्थानान्तरण गर्न माग गरेका छन् । अस्थायी रूपमा त्रिपालमा राखेर मात्रै समस्या समाधान नहुने उनीहरूको भनाइ छ ।
प्रभावित परिवारले गाउँको भौगर्भिक अवस्थाको तत्काल अध्ययन गरी कुन क्षेत्रमा बसोबास सुरक्षित छ र कुन क्षेत्रमा जोखिम बढी छ भन्ने पहिचान गर्न माग गरेका छन् । जोखिमयुक्त स्थानमा रहेका परिवारलाई सुरक्षित ठाउँमा स्थानान्तरण गरी आवश्यक पूर्वाधार निर्माण गर्नुपर्ने उनीहरूको माग छ ।
“त्रासैत्रासमा बस्नुपरेको छ । आकाशमा बादल देखिन्छ, हाम्रो नजर पहाडतिर जान्छ । पानी पर्न थाल्छ, ध्यान जमिनतिर हुन्छ । नयाँ चिरा थपिएको छ कि छैन हेर्नुपर्छ”, स्थानीय टेक थापाले भने, “त्यसैले हामीलाई राहत होइन, सुरक्षित बास चाहिएको छ । त्यसका लागि स्थानीय तहले पहलकदमी लिनुपर्छ ।”
जिल्ला विपद् व्यवस्थापन समितिले बाजुराका नौवटै स्थानीय तह बाढीपहिरोको उच्च जोखिममा रहेको जनाएको छ । ‘विपद् पूर्वतयारी तथा प्रतिकार्य योजना, २०८३’ मा पनि जिल्लाका नौवटै स्थानीय तह बाढीपहिरोको उच्च जोखिममा रहेका उल्लेख छ । भिरालो भू–भाग, कमजोर भू–बनावट, नदी कटान, अव्यवस्थित सडक निर्माण तथा जलवायु परिवर्तनको बढ्दो असरका कारण समग्र जिल्ला नै विपद्को जोखिममा रहेको समितिले जनाएको छ ।
वि.सं.२०८३ भदौ ४ बिहीवार १५:२५ मा प्रकाशित
