हामी सबैकाे संसारन्यूज

नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व)को गैँडाकोट नगरपालिका–१४, भागरका साढे दुई वर्षीय शिवान तामाङ दुई दिनसम्म हराएको र सकुशल भेटिएको खबर सहजै विश्वास गर्न सकिदैन । भदौ २ गते बिहान ७ बजे घरनजिकैको शंखदेवी सामुदायिक वनमा च्याउ टिप्न गएकी हजुरआमा हेमकुमारी आले घर फर्किंदा नाति शिवान घरमा थिएनन् । त्यसपछि सुरु भयो, एउटा अबोध बालकको खोजी र एउटा परिवारको बेचैनी ।

स्थानीय बासिन्दा, प्रहरी र आफन्तले जंगलको कुनाकाप्चा खोजे । इलाका प्रहरी कार्यालय गैँडाकोट, इलाका प्रहरी कार्यालय रजहर र अस्थायी प्रहरी पोस्ट बेल्डियाबाट प्रहरी टोली परिचालन भयो । खोजी निरन्तर चलिरह्यो। अन्ततः भदौ ४ गते बिहान करिब १० बजे, करिब ५० घण्टापछि, शंखदेवी सामुदायिक वनअन्तर्गत भागर खोलाको सिरानमा शिवान फेला परेको सत्य समाचार आयो ।

उनलाई देख्नेबित्तिकै खोजीमा खटिएका मानिसहरूका आँखामा आँसु आए होलान् । परिवारको खुसीको त सीमा नै रहेन होला । तर शिवानलाई भेटिएपछि एउटा प्रश्न भने अझै सबैको मनमा गढिरहन्छ, करिब ५० घण्टा उनले कसरी बिताए होलान ? आफू अगाडि मानिसहरु देख्दा मनले के सोच्यो होला ? जब उनी भेटिए, न रुन न हाँस्न सकेको अनुहार अनि प्रहरीले उठाएर काखमा लिएर फर्किएको दृश्यले त झनै भावुक बनायो ।

क–कसलाई संम्झियौै होला शिवान ?
शिवान साढे दुई वर्षका मात्र छन् । संसार बुझ्ने उमेर होइन यो । आफू कहाँ छु भन्ने थाहा पाउने, बाटो सम्झने वा संकटको अर्थ बुझ्ने उमेर पनि होइन । रोए खान पाइन्छ सम्म बुझेका उनले भोक लाग्दा जंगलमा कति रोए होलानर रुँदारुँदा थाकेर निदाउँदा, अनि निद्रा खुल्दा एक्लै पाउँदा रुँदै आफन्त खोजे होलान् । उनका लागि घरको आँगन नै उनको संसार थियो होला । हजुरआमाको काख, परिवारका परिचित अनुहार र वरिपरिका आवाजहरू नै उसका लागि सुरक्षित संसार थिए ।

तर अचानक त्यो संसार हरायो ।

सायद सुरुमा उनी खेल्दै–खेल्दै केही पर पुगे होलान् वा हजुरआमाको पछि पछि लागे होलान । पछाडि फर्केर हेर्दा परिचित घर देखिएन होला । हजुरआमाको आवाज सुनिएन होला । घरको आँगन पनि भेटिएन होला ।

‘आमा…!’
अबोध बालकले आफ्नै भाषामा आमालाई खोज्यो होला । फेरि चिच्यायो होला । केही बेर रोयो होला । वरिपरि हे¥यो होला । तर जवाफमा मानिसको आवाज आएन होला । सुनियो होला त केवल जंगलका पात हल्लिएको आवाज, चराको चिरबिर, खोलाको सुस्केरा र अपरिचित आवाजहरू ।

कति पटक ‘आमा’ भनेर चिच्यायौ होला, शिवान ?
कति पटक ‘हजुरआमा’ भनेर करायौ होला ?

सायद तिम्रो आवाज धेरै टाढासम्म पुग्यो होला । तर तिमीलाई खोज्दै दौडिरहेका मानिसहरू र तिम्रो आवाजबीच जंगलको दूरीले पर्खाल बनाइदियो होला ।

पछिपछि जाँदा बाटो बिरायौ कि, शिवान ?
सानो बालकका पाइला साना हुन्छन् । उसले पाँच–दस कदम चाल्दा पनि ठूलै दूरी पार भएको जस्तो लाग्छ । जंगलमा भने केही कदमले नै अर्को संसारमा पु¥याउन सक्छन् ।

सायद तिमी कुनै आवाज, कुनै चराको पछि लाग्यौ होला । सायद कुनै फूल, पात, फल वा किरा देखेर त्यसतर्फ गयौ होला । बालमनलाई कहाँ थाहा हुन्छ—कुन बाटो घरतिर जान्छ र कुन बाटो झन् गहिरो जंगलतिर ?

एकछिनपछि फर्केर हेर्दा बाटो हरायो होला ।

अगाडि रूख । पछाडि रूख । दायाँ रूख र बायाँ रूख ।

सबैतिर उस्तै ।

सायद तिमी एक ठाउँमा उभिएर अलमलियौ होला । अनि फेरि हिँड्यौ होला । हिँड्दा–हिँड्दै अझ टाढा पुग्यौ होला ।

कुनै वयस्कका लागि जंगलको बाटो बिराउनु एउटा समस्या हो । तर साढे दुई वर्षका अवोध बालकका लागि कस्तो भयो होला ?

त्यो क्षणमा तिमीलाई ‘जंगल’ र ‘घर’ बीचको फरक थाहा थिएन होला । तर तिम्रो बालमनले एउटा कुरा भने अवश्य खोजिरहेको थियो होला, परिचित अनुहार ।

भोक, प्यास र निद्रासँग कसरी लड्यौ होला ?

करिब ५० घण्टा !

यो समयलाई घडीमा गन्न सकिन्छ र सजिलै पर्खन सकिन्छ । तर एउटा सानो बालकका लागि त्यो समय कति लामो भयो होला, कल्पना गर्न पनि कठिन छ ।

घरमा हुँदा केही घण्टा नखाई बस्न नसक्ने बालक जंगलमा पुगेपछि के खायो होला ?

तिर्दा लाग्दा पानी खान पायौँ की पाएनौँ !
खोलाको आसपास पुगेको हुनाले पानीको पहुँच भएको हुनसक्छ । तर साढे दुई वर्षको बालकले आफूलाई आवश्यक पानी कसरी खोज्यो होला भन्ने प्रश्नले मन झस्काउँछ ।

सायद तिर्खाले सताउँदा खोलाको आवाज पछ्याउँदै गयौ की ?

सायद केही थोपा पानीले मुख भिजायौ पनि होला ।

सायद भोक लाग्दा वरिपरिका बोटबिरुवा हे¥यौ होला । तर कुन खान मिल्छ, कुन मिल्दैन भन्ने तिमीलाई कहाँ थाहा थियो र ?

दिन ढल्दै गयो होला ।

जंगलको उज्यालो कम हुँदै गयो होला ।

बिस्तारै अन्धकार फैलियो होला ।

अनि आयो होला त्यो सबैभन्दा कठिन क्षण—रात ।

‘हजुरआमा’ भनेर कराउँदा जंगलले मात्र जवाफ दियो होला !

घरमा रात पर्दा तिमीलाई सायद कसैले काखमा लिन्थ्यो होला । सिरक ओढाइदिन्थ्यो होला । परिचित आवाजले थुमथुम्याएर सुताउँथ्यो होला ।

तर त्यो रात ?

न काख ।

न सिरानी ।

न परिचित आवाज ।

न घरको उज्यालो ।

न हजुरआमाको अनुहार ।

घना जंगलको अन्धकारमा एउटा सानो बालक एक्लै ।

कहिलेकाहीँ टाढाबाट कुनै आवाज आयो होला । तिमी झस्कियौ होला । कुनै पात खस्यो होला । तिमी डरायौ होला । कुनै जनावर हिँडेको आवाज आयो होला । तिमी झन् कस्सिएर कुनै रूख वा झाडीको छेउमा बस्यौ होला ।

सायद निदाउन खोज्यौ होला ।

तर डरले निद्रा नआएको पनि हुन सक्छ ।

कति पटक तिमीले आँखा खोलेर अँध्यारोमा हे¥यौ होला ?

कति पटक हजुरआमालाई खोज्यौ होला ?

कति पटक ‘आमा…’ भनेर रोयौ होला ?

तिम्रो त्यो आवाज जंगलको अँध्यारोले सुनेको होला । तर मानिसले सुन्न सकेनन ्।

काँडा र किरासँग संघर्ष भयो होला शीवान !

कहिले काँडामा अल्झियौ होला ।

कहिले लड्यौ होला ।

कहिले उठ्यौ होला ।

फेरि हिँड्यौ होला ।

कहिले कुनै किराले टोकेको होला । कहिले झाडीले शरीर कोतरेको होला । कहिले ढुंगामा ठेस लागेको होला ।

तर रोएर पनि तिमीलाई उठाउने कोही थिएन ।

घाउमा औषधि लगाइदिने कोही थिएन ।

‘के भयो बाबु?’ भनेर सोध्ने कोही थिएन ।

त्यो उमेरमा एउटा सानो चोट लाग्दा पनि बच्चा आमाको काख खोज्छ । तर त्यो काख त्यहाँ थिएन ।

सायद तिमी घाउमा हात लगाउँदै रोयौ होला ।

सायद आँसु पुछ्ने क्रममा झन् दुख्यो होला ।

तर फेरि उठ्यौ होला ।

किनभने बालमनले पनि बाँच्न खोज्दोहोला ।

सर्प र जंगली जनावरसंग कसरी छलियौ होला ?

जंगलमा के–कस्ता जीवजन्तु छन्, कुन आवाज खतराको संकेत हो, कुन आवाज सामान्य हो, छुट्याउन सक्ने अवस्थामा नै थिएनौ तिमि ।

सायद कुनै झाडी हल्लियो होला ।

सायद कुनै जनावर टाढाबाट करायो होला ।

सायद सर्प वा अन्य जीवको सम्भावित उपस्थितिले पनि त्रसित बनायो होला ।

तर प्रकृतिसँग लड्ने ज्ञान नभएपनि प्रकृतिमै बाँच्न बाध्य भयौ ।

यहीँनेर यो घटना झन् असाधारण लाग्छ ।

एउटा साढे दुई वर्षीय बालकले आफूलाई कसरी जोगायो ?

हामीसँग यसको निश्चित उत्तर छैन।

तर उनको सकुशल उद्धारले एउटा कुरा भने प्रमाणित गरिदिएको छ की मानिसभित्रको जीवनशक्ति उमेरले मात्र नापिँदैन ।

दोस्रो जीवन लिएर फर्किएको त्यो मुस्कान

भदौ ४ गते बिहान करिब १० बजे खोजी टोलीले भागर खोलाको सिरानमा शिवानलाई भेट्यो ।

त्यो क्षण कस्तो थियो होला ?

‘भेटियो!’

सायद कसैले चिच्यायो होला ।

एकछिनमा धेरै मानिस त्यहाँ पुगे होलान् ।

कसैले उठायो होला ।

कसैले काखमा लियो होला ।

कसैले पानी दियो होला ।
‘शिवान भेटियो!’

दुई दिनदेखि रोइरहेको घरमा एकैछिनमा खुसीको आँधी आएको होला ।

हजुरआमाले उनलाई काखमा लिएर कति बेरसम्म छाड्न सकिनन् होला ?

परिवारका सदस्यले उनलाई छातीमा टाँसेर कति आँसु झारे होलान ?

खोजीमा खटिएका प्रहरी र स्थानीयको मनमा कस्तो खुशि आयो होला ?

सायद त्यो क्षणमा सबैले एउटै कुरा महसुस गरे होलान, आज एउटा बच्चा मात्र भेटिएको छैन, एउटा परिवारको संसार फेरि फर्किएको छ ।

शिवानको कथा केवल एउटा परिवारको होइन

शिवान तामाङको कथा एउटा हराएको बालक भेटिएको समाचार मात्र होइन यो बालमनको अद्भुत जीवनशक्ति, परिवारको माया र समुदाय बिच मानवीय एकताको कथा पनि हो ।

सबैको आफ्नै बच्चा हराएको थिएन, तर सबैको मनमा एउटा बच्चा हराएको थियो ।

त्यसैले सबैले खोजे ।

प्रकृतिले पनि सायद बालसुलभता बुझ्यो

शिवानको शरीरमा लागेका घाउहरू उनको संघर्षका चिन्ह हुन् । तर उनी जीवित फर्किए ।

सायद प्रकृतिले उनको बालसुलभता बुझ्यो ।

सायद जंगलले उनलाई आफ्नो काखमा जोगायो ।

सायद खोलाको आवाजले उनलाई पानीतिर पु¥यायो ।

सायद कुनै झाडीले उनलाई चिसो र जनावरबाट बचायो ।

कसैलाई थाहा छैन, ती ५० घण्टामा वास्तवमा के–के भयो ।

तर यति अवश्य थाहा छ, त्यो सानो शरीरले आफ्नो उमेरभन्दा धेरै ठूलो संघर्ष ग¥यो ।

शिवान, तिमीलाई एउटा प्रश्न छ

शिवान, जब तिमी ठूलो हुनेछौ, सायद तिमीलाई यो घटनाको धेरै कुरा याद नहुन सक्छ ।

सायद तिमीलाई त्यो जंगल याद नहोला ।

सायद तिमीलाई त्यो रात याद नहोला ।

सायद तिमीले ‘आमा’ भनेर कति पटक बोलायौ भन्ने पनि थाहा नहोला ।

तिम्रो परिवारले कहिल्यै बिर्सने छैन ।

तिमीलाई खोज्ने मानिसहरूले कहिल्यै बिर्सने छैनन् ।

र तिम्रो अनुहारमा देखिएका ती साना घाउहरूले पनि तिम्रो जीवनको एउटा असाधारण अध्यायको कथा सुनाइरहनेछन् ।

कति पटक आमा भनेर चिच्यायौ होला, शिवान ?

कति पटक हजुरआमा भनेर करायौ होला ?

कति पटक घरको बाटो खोज्यौ होला ?

कति पटक भोकले सतायो होला ?

कति पटक तिर्खाले रुवायो होला ?

कति पटक डरले काँप्यौ होला ?

कति पटक अँध्यारोमा आँखाले परिचित अनुहार खोज्यौ होला ?

हामीसँग यी प्रश्नको उत्तर छैन ।

तिमी फर्कियौ ।

त्यही नै सबैभन्दा ठूलो उत्तर हो ।

कहिलेकाहीँ जीवनले सबै बाटा बन्द गरिदिएको जस्तो लाग्छ । चारैतिर अन्धकार हुन्छ । आफ्ना मानिसको आवाज सुनिँदैन । आफू कहाँ छु भन्ने पनि थाहा हुँदैन ।

तर त्यही अन्धकार पार गरेर कुनै बिहान आउँछ ।

शिवानका लागि भदौ ४ गते त्यो बिहान आयो ।

जंगलको एकान्तबाट एउटा सानो जीवन फेरि मानिसहरूको भीडमा फर्कियो।

र सायद त्यो दिन शंखदेवी सामुदायिक वनले पनि एउटा कथा आफ्नो छातीमा लेख्यो होला ।

‘यहाँ एउटा साढे दुई वर्षीय बालक ५० घण्टा हरायो, तर हारेर फर्किएन ।

ऊ जीवनसँग लडेर फर्कियो ।’

शिवान, तिमीलाई दोस्रो जीवनको शुभकामना ।
तिम्रो बाल्यकाल अब जंगलको डरले होइन, हजुरआमा र परिवारको न्यानो काख र मायाले भरियोस् ।
५० घण्टा जंगलसँग लडेर फर्किएको साढे दुई वर्षीय बालकको कारुणिक कथाले मलाई चीनमा रहेकी साढे दुई बर्षिया हाम्री नातिनी शियाको स्मरण गरायो । नातिनिले भिडीयोमा मलाई आमा भनेर संबोधन गर्दा सृष्टि चलेको अनुभुति र गर्व हुन्छ । शिवानको जंगलभित्रको त्यो ५० घण्टाको कल्पना गर्दा मेरो मनले बारम्बार एउटै प्रश्न गरिरहेको छ—यदि मेरी शियाजस्तै साढे दुई वर्षकी बालिका त्यस्तो घना जंगलमा एक्लै परेकी भए ?
उनले पनि त ‘आमा’ भनेर बोलाउँथिन् होला।
कसैको काख खोज्थिन् होला।
डराउँदा आमाको अनुहार सम्झिन्थिन् होला।
त्यही कल्पनाले यो लेख लेख्न मलाई बाध्य बनायो।