हामी सबैकाे संसारन्यूज

‘कहिपर नजर कहिपर निसाना’ भारतीय गजलकार मजुरुह सुल्तान पुरीको यो लोकप्रिय गजल बेला–बेलामा राजनीति र विकासमा पनि प्रयोग हुन्छ । पछिल्लो पटक नेपाली राजनीतिमा उक्त गजललाई निजगढ विमानस्थलको बहसको उपमाको रुपमा समेत प्रयोग भइरहेको छ ।

विं.स २०४८ सालपछि काठमाडौंलाई तराईसँग जोड्न विभिन्न विषयमा बहस भइरहेका छन् । यिनै बहसको पछिल्लो कडि निजगढ र यस आसपासमा ‘हवाइ सहर’ बनाउने उद्धेश्य सहित निजगढ अन्तराष्ट्रिय विमानस्थल निर्माणको बहस भइरहेको छ ।

विमानस्थल निर्माणको पछिल्लो बहस आर्थिक वर्ष ०७१÷७२ मा तत्कालिन सरकारले ५० करोड रुपिया बजेट छुट्याएसँगै यतातर्फ अग्रसर भएको हो । पछिल्लो सरकारले २ नम्बर प्रदेशको केन्द्रमै उक्त विमानस्थल बनाउने तयारी गरेसँगै यो बहस विविध कोणबाट चर्किदै आएको छ ।

पछिल्लो बहस वातावरण र पर्यावरण सँग जोडेर गर्न थालिएको छ । उक्त विमानस्थल निर्माण गर्दा काटिने २५ लाख भन्दा बढी रुखहरुको विषयले सदन र विषयगत ज्ञाताहरुको मगज खाइरहेको छ । तर, देखिने गरी पर्यावरणको विषय उठाइए पनि यसको अन्तर्य अर्कै रहेको देख्न भने अलि शक्तिसाली शुक्ष्मदर्शक यन्त्र नै प्रयोग गर्नुपर्ने देखिन्छ ।

बहसमा निजगढ
०४८ सालमा तत्कालिन प्रधानमन्त्री गिरीजाप्रसाद कोइरालाको सरकारले काठमाडौं–हेटौडा सुरुङ मार्गको ‘कन्सेप्ट’ ल्याएको थियो । काठमाडौंको थानकोट हुँदै मकवानपुरको चित्लाङ्गबाट हेटौडा सम्मको ६० किमि लामो उक्त सुरुङ मार्गको लागि लाग्ने लागत ६० अर्बको अनुमान गरिएको थियो ।

०५६ मा आइपुग्दा उक्त सुरुङ्ग मार्गको बदला काठमाडौंलाई तराइसँ जोड्ने बैकल्पिक बाटोको ‘कन्सेप्ट’ मा बहस गरियो । तत्कालिन भौतिक योजना तथा निर्माण सचिव दिनेशचन्द्र देवकोटाले बागमती नदिको किनारै किनार ‘बागमती करिडोर’ माथि बहस चलाएका थिए । ०५८ सम्म आइपुग्दा उक्त करिडोर ‘फास्ट ट्रयाक’ को रुपमा विकसित भएको पाइन्छ । अहिले उक्त करिडोर नेपाली सेनाले निर्माण गरिरहेको छ ।

०७१ पछि भने विरगन्ज–निजगढलाई काठमाडौंसँग मात्रै होइन, पूरै विश्वसँग जोड्ने अभियान सुरु भयो । यसैको कडि हो बर्तमान सरकारले निजगढमा विमानस्थल निर्माणको परियोजना अगाडि बढाउनु । एलएमडब्लु नामक कोरियन कम्पनीले विस्तृत परियोजना अध्ययन गरेको उक्त विमानस्थलको लागत ७ खर्ब लाग्ने छ । कम्पनीका अनुसार बार्षिक १५ मिलियन यात्रुले विमानस्थल प्रयोग गर्ने छन् । र ठूला जेट विमानले उक्त विमानस्थलबाट उड्ने र अवतरण गर्नेछन् ।

तराइको समृद्धिको आधार
यदि साच्चै निजगढ विमानस्थल बन्यो भने तराइले आर्थिक समृद्धि प्राप्त गर्ने कुरामा विमति नै छैन् । काठमाडौंको विकल्पको रुपमा विरगन्ज लगायतका सहरहरु धेरैका छनौटका सहर बन्नेछन् र अहिलेको २ नम्बर प्रदेशको भाग्यको ढोका उक्त विमानस्थलले खोल्ने पक्का छ । जसरी वातावरणमा आउने ह्रासको भुक्तभोगी उक्त प्रदेश हुनेछ । त्यसरी नै त्यसैबाट प्राप्त लाभको मुख्य अंसियार पनि सिंगो २ नम्बर प्रदेश र हाम्रो तराई हुनेछ ।

कहिपर निसाना कहि पर नजर
काठमाडौंको एकमात्र अन्तराष्ट्रिय विमानस्थल अहिले साघुरो बन्दै गएको छ । यसैको विकल्पका रुपमा पोखरा, भैरहवा, र निजगढमा अन्तराष्ट्रिय स्तरका विमानस्थल बनाउने लक्ष्य नेपाल सरकारको रहेको छ । भैरहवामा क्षेत्रियस्तरको विमानस्थल निर्माणको काम अन्तिमतिर पुगिसकेको छ । पोखरा र निजगढ अहिले बहस हुँदै निर्माणतर्फ अग्रसर छन् ।

बर्तमान सरकार यी दुवै विमानस्थल निर्माणको लागि दत्त चित्त भएर लागेको देखिन्छ ।
तर समस्या राष्ट्रिय विकासमा हुने अन्तराष्ट्रिय हस्तक्षेप रहेको छ । पछिल्लोपटक निजगढ विमानस्थलका बारेमा देखाइएको वातावरणीय बहस यसैको एक कडि मान्न सकिन्छ ।

विकास गर्दा वातावरणमा कुनै न कुनै किसीमको क्षति हुनुलाई सर्वस्वीकार्य मानिन्छ । यसकारण वातावरणीय क्षतिभन्दा पनि विकासबाट प्राप्त हुने लाभ बढी हुनुपर्छ भन्ने मान्यता रहेको छ ।

यसका बाबजुद निजगढमा बन्ने दोश्रो अन्तराष्ट्रिय विमानस्थलमा नजर र निसाना फरक किसीमले साँधिएको पाइन्छ । यस परियोजनामा प्रत्यक्ष रुपमा भारतीय संस्थापकको महत्वपूर्ण चासो रहेको छ । पछिल्ला बहसहरुमा देखाउनका लागि वातावरण र पर्यावरणको विषय उठाइए पनि यसको अन्तर्य दक्षिणी छिमेकीको उक्त विमानस्थल निर्माण हुन नदिने रणनीतिले काम गरिरहेको भन्दा फरक पर्दैन् ।

किन चाहान्न भारत निजगढमा विमानस्थल
नेपालको दोश्रो अन्तराष्ट्रिय विमानस्थल बन्ने पक्का गरिएको निजगढ भारतीय सीमासँग अत्यन्तै नजिक छ । निजगढको १ सय ५१ किलोमिटर (हवाई दुरी) टाढा भारतको गोरखपुर पर्दछ ।
गोरखपुर भारतको अत्यन्तै सामरिक महत्वको शहर हो । उक्त सहरमा चीन र पाकिस्तानसँग सिधै भीड्न तम्तयारी हालतमा भारतीय वायु सेनालाई राखिएको छ । त्यहाँको ‘एयर बेस अखडा’ भारतीय वायु सेनाको सर्वाधिक महत्वपूर्ण अखडा हो ।

उक्त अखडामा रहेको भारतीय वायुसेना आधा घण्टाभित्र देशका जुनसुकै ठाउँमा पुग्ने गरी तयारी हालतमा राखिएको छ । विशेष गरी अरुणाञ्चल, पुर्वोतर भारत र जम्मु कश्मिरलाई लक्षित गरी गोरखपुरमा ‘एयर बेस क्याम्प’ राखिएको छ । यसको लक्ष्य प्रतिआतंकवाद, चिनिया र पाकसेनासँग युद्ध लड्नु नै हो ।

यहि महत्वपूर्ण सैन्य क्याम्पको एकदम नजिक निजगढमा मात्रै होइन, सिंगो तराईमा भारत अन्तराष्ट्रियस्तरको विमानस्थल नेपालले नबनाओस् भन्ने चाहान्छ ।

यसकारण भारतले रचेको बहाना भित्रकै एकपाटोको रुपमा वातावरणीय प्रभावलाई देखाएर यो परियोजना असफल बनाउने खेल सुरु भएको छ भन्दा फरक पर्दैन् । विज्ञहरु त भारतले निजगढमा विमानस्थल बन्नै नदिने र भैरहवाको अन्तराष्ट्रिय विमानस्थल चल्नै नदिने रणनीतिमा रहेको बताइन्छ ।
तराइमा अन्तराष्ट्रिय विमानस्थल बन्दा त्यहाँ ‘हवाई ट्राफिक’ अत्यन्त बढी हुने भारतको बुझाई छ । नेपालका हवाइ जहाजले सिर्जना गर्ने हवाई ट्राफिकले भारतीय वायु सेनाको आक्रामक परियोजनामा असर पर्ने देखिन्छ ।

सेना होल्डमा बस्न नसक्ने र प्रतिआतंकवाद र सीमा सुरक्षामा समस्या पर्ने भारतीय बुझाइलाई भिन्न क्लेवर दिएर पछिल्लो विवाद आएको बुझ्न सकिन्छ । यसैले देशमा हुन लागिरहेको बृहद विकासमा हामीेले आन्तरिक कुरा नबुझि विरोधको रटान लगाइरहँदा अप्रत्यक्ष रुपमा छिमेकिको योजनालाई नै फाइदा पुग्ने त होइन, यसमा सबै नेपाली सचेत बन्न जरुरी छ ।