नाभि र नाभिको क्षेत्रमा तेल मसाज गर्ने, जसलाई प्रायः “नाभिमा तेल लगाउने” वा “नाभि थेरापी” भनिन्छ । यो एउटा सुधारिएको पाचन, छालाको हाइड्रेसन, र दुखाइ कम गर्ने सहित विभिन्न फाइदाहरू प्रदान गर्ने अभ्यास हो । जबकि केही व्यक्तिहरूले नाभिमा तेल मालिस गर्दा सकारात्मक प्रभावहरू परेको अनुभव सुनाउ‘छन् । यी दावीहरूलाई समर्थन गर्ने वैज्ञानिक प्रमाणहरू भने सीमित छन् । यस क्षेत्रमा अध्ययन—अनुसन्धानहरु क्मै भएका छन् । किनभने यी ज्ञान हाम्रो पूर्वीय दर्शनमा आधारित छन् । हज्जारौं वर्षदेखि जनसमुदायले प्रयोग गर्दै आएका छन् । यस ज्ञानको जरो आयुर्वेदसंग सम्बन्धित छ र गहिरो गरी जनताको अनुभवमा जोडिएको छ । अनुभवबाट खारिएको व्यवहारिक ज्ञानलाई चुनौती दिने कुरा रैथाने ज्ञानमा बञ्चरो चलाउनु सरह हो । हाम्रो नेपाली समाजमा यो अभ्यास पुस्तौ देखि चल्दै आएको रैथाने ज्ञानलाई अवमूल्यनगर्नु राम्रो कुरा होइन ।
१.नाभिमा तेल दल्नाले हुने सम्भावित फाइदाहरू :
१.सुधारिएको पाचनः नाभिमा तेल मालिस गर्दा पाचनलाई उत्तेजित गर्ने, कब्जियत, फुल्ने र पेट दुख्ने जस्ता समस्याहरूलाई सम्भावित रूपमा कम गर्ने मानिन्छ ।
२.छालाको हाइड्रेशन र पोषणः नाभि क्षेत्रले प्रभावकारी रूपमा तेलहरू अवशोषित गर्ने विश्वास गरिन्छ, सम्भावित रूपमा छालाको हाइड्रेसन र बनावटमा सुधार हुन्छ ।
३.दुखाइ राहतः महिनावारीमा तल्लो पेटदुख्ने, जोर्नी दुख्ने र पेटको सामान्य असुविधा सहित विभिन्न प्रकारका दुखाइहरूमा मद्दत गर्न नाभिमा तेल लगाउन सुझाव दिइन्छ । नाभीमा तिलका तेल दल्नाले महिनावारीमा हुने दर्द कमभई हर्मोन संतुलन हुन्छ ।
४.कायाकल्प र ऊर्जा सन्तुलनः केही चिकित्सकहरू विश्वास गर्छन् कि नाभिमा तेलदल्नाले शरीरलाई कायाकल्प गर्न सक्छ, ऊर्जा स्तर सन्तुलन, र समग्र स्वास्थ्यमा सुधार गर्न मद्दत गर्दछ ।
५. भावनात्मक कल्याणः नाभिलाई तेल लगाउनु आरामदायी र ग्राउन्डिङ अभ्यास हुन सक्छ, सम्भावित रूपमातनावकमगर्ने र भावनात्मक सन्तुलनलाई बढावा दिने कामगर्दछ ।
६.दिल कमजोर हुनबाट जोगाउँछ : नाभीमा सरस्युको तेल दल्नाले रक्त सञ्चार प्रणालीमा सुधार हुन्छ र कमजोर दिललाई मजबूत बनाउँदछ ।
७. यौनशक्तिमा वृद्धि : नाभीमा बदामको तेल दल्नाले शुक्राणु मजबूत हुन्छ ।
८.मधुमेहमा राहत : नाभीमा तुलसीका तेल दल्नाले मधुमेह नियन्त्रण हुन्छ ।
९.सिर दर्दमा सुधार : नाभीमा गाइका घीउ लगाउनाले शिर दर्द कम हुन्छ ।
१०.कमर र घुडा दुखाईमा सुधार : नाभीमातिलका तेल दल्नाले हड्डी मजबूत हुन्छ ।
२.प्रयोग गरिने तेलका प्रकारहरू
क्यास्टर तेलः प्रायःयसको सम्भावित एन्टि–इन्फ्लेमेटरी र दुखाइ कम गर्ने गुणहरूको लागि प्रयोग गरिन्छ ।
घिउः शुद्ध मक्खनले छालालाई पोषण दिन्छ र शरीरको दोश (ऊर्जा) लाई सन्तुलनमा राख्छ ।
तोरीको तेलः पाचन समस्या र दुखाई कम गर्न परम्परागत रूपमा प्रयोग गरिन्छ ।
नरिवलको तेल, बदामको तेल, तिलको तेलः यी छालाको हाइड्रेसन र समग्र स्वास्थ्य रक्षाका लागि पनि लोकप्रिय विकल्प हो ।
३.नाभि तेल कसरी प्रयोग गर्ने
१.आफ्नो घुँडा झुकेर आफ्नो पीठमा सुत्ने ।
२.आफ्नो रोजेको तेलको थोरै मात्रालाई मन तातो पार्ने (जस्तै, क्यास्टर तेल, घिउ)।
३.बिस्तारै आफ्नो नाभि र वरपरको क्षेत्रमा तेल मसाज गर्ने ।
४.तपाईं केही समयको लागि तेल छोड्न सक्नुहुन्छ वा सुत्नु अघि लागू गर्न सक्नुहुन्छ र रातभर छोड्ने ।
४.महत्वपूर्ण सल्लाहहरू
स्वास्थ्यकर्मीसँग परामर्श लिनुहोस : यदि तपाइँसँग कुनै अन्तर्निहित स्वास्थ्य अवस्था वा चिन्ताहरू छन् भने, नाभि तेल लगाउने प्रयास गर्नु अघि डाक्टर वा योग्य चिकित्सकसँग परामर्श गर्नु सधैं राम्रो हुन्छ ।
आफ्नो शरीरको अवस्था अवलोकन गर्नुहोस : तपाईंको शरीरले अभ्यासलाई कसरी प्रतिक्रिया दिन्छ भन्ने कुरामा ध्यान दिनुहोस् र यदि कुनै प्रतिकूल प्रभावहरू अनुभव भयो भने बन्द गर्न सकिन्छ ।
५.निष्कर्ष
नाभिको तेललाई सामान्यतया सुरक्षित मानिन्छ, यसलाई सन्तुलित परिप्रेक्ष्यका साथ हेर्नु र मानिसको शरीरको व्यक्तिगत आवश्यकताहरूलाई ध्यानमा राख्नु महत्वपूर्ण हुन्छ । नाभिको तेलको जरा आयुर्वेद जस्ता परम्परागत चिकित्सा प्रणालीहरूमा छ, र यससँग सम्बन्धित सांस्कृतिक अभ्यास र विश्वासहरूको सम्मान गर्न आवश्यक छ । आफ्नो नाभीमा तेल दल्नु एउटा परम्परागत अभ्यास हो जसले पाचन बढाउन, छालामा सुधार, हर्मोन सन्तुलन, र समग्र स्वास्थ्यलाई बढावा दिन्छ । हाम्रो नाभी हामीले सोचेभन्दा धेरै शक्तिशाली छ, यसलाई २१ दिनसम्म तेल हाल्ने प्रयास गर्नाले आश्चर्यजनक लाभहरू अनुभव गर्न सकिन्छ । तोरीको तेलका केही थोपाले पेटको बटनको मालिश गर्नाले पेटको स्वास्थ्यलाई सहयोग गर्न र पेट बिग्रिने, फुल्ने वा कब्ज जस्ता अन्य पाचन समस्याहरू कमगर्न मद्दत गर्न सक्छ । पेटको किनारमा गोलाकार गतिमा तोरीको तेलको दैनिक प्रयोगले कलेजोमा प्लीहाबाट ग्यास्ट्रिक र पित्तको रस छोड्न मद्दत गर्दछ, जसले पाचन सुधार गर्दछ । पेट दुखाइबाट राहत पाउन पेटको बटनमा पेपरमिन्ट वा अदुवा तेल पनि लगाउन सकिन्छ ।
गोलाकार गतिको साथ बेली बटनलाई लयबद्ध रूपमा उत्तेजित गर्नाले तनाव कम गर्न र आराम गर्न मद्दत गर्न सक्छ । प्यारासिम्पेथेटिक स्नायु प्रणालीलाई सक्रिय पार्दै, नाभी थेरापीले मानिसको भावनाहरूलाई सन्तुलनमा राख्न र एकाग्रता बढाउन मद्दत गर्न सक्छ । चिल्लो, सफा र चम्किलो रङको लागि, आफ्नो पेटको बटनलाई हरेक दिन जैतुनको तेलले मालिश गर्नाले प्राकृतिक फ्याटी एसिड र एन्टिआक्सिडन्टहरूले समृद्ध, जैतुनको तेलले सूजन कम गर्न, छालाको समस्याहरू रोक्न, छालाको संक्रमण निको पार्न र ओठ र हिलसहित टाउकोदेखि खुट्टासम्म छालालाई नरम राख्न मद्दत गर्न सक्छ । अस्तु ।
वि.सं.२०८२ मंसिर २४ बुधवार १५:२३ मा प्रकाशित

























