हिन्दु धर्म अनुसार ऋषि पञ्चमी रजस्वला हुँदा महिला प्रथम दिनमा चान्डाल्नी, दोस्रो दिनमा ब्रह्मघातिनी, तेस्रो दिनमा धोबिनी र चौथो दिनमा स्नान गरेपछि शुद्घ हुने किंवदन्ती जोडिएको छ । महिलाले महिनावारी भएका वेला जानी–नजानी गरिएका छुवाछुत र त्रुटिबाट मुक्तिका लागि गरिने पञ्चमी पूजा सिंगो महिला अस्तित्व र सिर्जनशीलता माथिको उपहास हो ।
एकथरीको तर्क सुनिन्छ, तिज एउटा पर्व हो यसलाई मनाउँदा के फरक पर्छ ? फरक पर्छ, किनकि तिजलाई धार्मिक मान्यतासँग जोडेर धर्मका ठेकेदारले महिनावारीलाई अपवित्र करारनामा गर्छन् ।
जब महिनावारीका नाउँमा वर्ष दिनमा झन्डै दर्जन महिला छाउगोठमा सर्पले टोकेर, बलात्कृत भएर र निसास्सिएर मृत्युवरण गर्न पुग्छन् भने यसबारे छलफल हुनुपर्दैन ? महिलाको महिनावारीको प्राकृतिक र सामान्य प्रक्रियालाई डर, लाज र पापसँग जोडेर रहस्यमय बनाएका कारण लाखौँ महिला पाठेघरको क्यान्सरबाट पीडित हुन पुग्छन् । महिनावारीलाई महिलाको प्रजनन स्वास्थ्य र गरिमासँग जोडिएको विषय बनाउन आजसम्म यही धार्मिक मूल्य र मान्यताले प्रतिबन्ध लगाएको छ ।
वर्तमान विश्वमा महिलाका अनगिन्ती पीडा छन् । नेपाली समाजमा सामन्तवादसहितको दलाल पुँजीवादको उत्पीडनमा रहेका महिलाको मूल्य वस्तुभन्दा फरक छैन । चरम आर्थिक, सामाजिक र सांस्कृतिक उत्पीडनमा रहेका महिला खुसी हुन पाउनुपर्छ ।
तर, खुसी हुन महिलाले आफ्नै अपमान र उत्पीडनको प्रतीक स्वरूपका पर्वका नाममा परम्पराको सिनो बोकिरहनुपर्छ ? कि महिलाको अस्तित्वको गरिमालाई कायम राख्ने संस्कृतिको भाष्य निर्माण गर्दै जाने हो ? अब तपाईं हामी जस्ता सचेत महिलाहरूले सोच्नु पर्ने देखिन्छ ।
वि.सं.२०७७ भदौ ७ आइतवार ०८:४५ मा प्रकाशित






























