हामी सबैकाे संसारन्यूज

मुलुकमा संघीयता कार्यान्वयनको ५ वर्ष पुरा हुँदै गर्दा केही परिवर्तन विरोधी शक्तिहरु र स्वघोषित बुद्धिजिवीहरुले स्याल हुइँया मच्याइ रहेका छन् । नेपालमा संघीयता असफल भयो एकात्मक व्यवस्था तिर जानुपर्दछ भन्ने तर्क गरिरहेका छन् । संघीयता घाँडो भयो भनेर चिच्याइरहेका छन् । अर्कोतिर ठूलो बलिदानीपूर्ण लडाईबाट प्राप्त संघीय गणतन्त्र स्थापना भएपछि संघीयताका असली हकदारले शासन व्यवस्थाको मूल नेतृत्व लिन सकेनन् । त्यसको विपरित यसको मर्म नबुझ्ने संघीयता विरोधी नेतृत्व सत्तामा पुग्दा यसलाई बदनाम गराउने र असफल बनाएर यो अग्रगामी परिवर्तनलाई उल्ट्याउने दाउमा कम्मर कसेर लागेका छन् । अर्काथरी संघीयताका पक्षधरहरु टुटफुट र विभाजित हुँदै तत्कालीन फाइदाको झिङ्खे दाउमा रमाइरहँदा जनतामा काफी भ्रम उत्पन्न भएको छ । यस्तो अवस्थामा इमान्दार संघीयताका पक्षधरहरुले भ्रमहरुलाई चिर्दै निरन्तर र अग्रगामी यात्रा जारी राखिरहनु पर्दछ ।

सानो जनसंख्या भएको स्विट्जरल्याण्ड जहाँ १ करोड भन्दा पनि कम जनसंख्या भएको देशमा २६ प्रदेशहरु छन् तर स्विट्जरल्याण्डमा कुसलतापूर्वक संघीयता चलेकै छ । भारतमा पनि सफलतापूवर्क नै चलेको छ । हाम्रोमा नचल्ने भन्ने प्रश्नै हुँदैन । मुख्य कुरा त हामीले कहाँ कहाँ सुधार गर्नु प¥यो यतातिर ध्यान दिन जरुरी छ ।

संघीयता भनेको प्रशासनिक विकेन्द्रीकरण मात्र होइन, यो शासन सत्ता बाँडफाँड पनि हो । संघीयता भनेको शासन सत्ताको तल्लो इकाई सम्मको बाँडफाँड पनि हो, जनतालाई आफ्नो घर आँगनसम्म डेलिभरी दिनु नै संघीयताको मर्म हो ।

केही मान्छेहरुले संघीयता महँगो भयो भन्दै जनतामा भ्रम दिइरहेका छन् । हामीले हिजोका पुराना व्यवस्थालाई नियालेर हेरौँ चौध अञ्चल थिए । ७५ जिल्ला विकास थियो । पाँच विकास क्षेत्रहरु थिए । तत्कालीन शाषकहरुले जनतालाई ठूलो शोषण गरेर जनतालाई सेवा सुविधा दिन सकेनन । त्यस कारण त्यो व्यवस्थालाई जनताले फालेका थिए । विकेन्द्रीकरणको सिद्धान्त अनुसार काम गर्न नसक्दा मिल्काइएको व्यवस्था फेरि पुरानै ठिक थियो भन्नु पछाडि फर्कनु हो । हामीले संघीयतालाई साध्य ठान्नु हुँदैन । यो त एउटा साधन मात्र हो । साध्य भनेको शुसासन, विकास र समृद्धि हो । शान्ति हो, यी साध्य पुरा गर्न हामीले संघीयताको साधन प्रयोग गरेको मात्र हो ।

संघीयता विरोधीहरु सत्ताको मुख्य बागडोरमा पुग्दा यिनीहरुले नै संघीयताको कार्यान्वयनको तरिका गलत ढंगले प्रयोग गर्दैछन् । तथापी संघीयतालाई सफल बनाउन केही संरचनागत त्रुटीहरुलाई सच्याउन भने जरुरी छ । जुन यी हुन सक्छन् :-

१. हाम्रो संविधानले प्रदेश तहमा संसद संख्याको २० प्रतिशतसम्मको मन्त्रीमण्डल बनाउने भनेको छ । यसलाई १० प्रतिशतमा झार्नुपर्दछ । प्रदेश वा संघको संसद संख्या पनि घटाउन जरुरी छ । कर्मचारी संयन्त्रमा पनि सुधार ल्याउन आवश्यक छ । यसो गर्दा प्रदेशमा व्ययभार कम हुन जान्छ ।

२. प्रदेश सरकारको मातहातमा स्थानीय तह रहनु पर्दछ । स्थानीयत तहमा पनि भारीभक्रम विभागहरु छन् तिनीहरुलाई घटाएर चुस्त दुरुस्त बनाउन जरुरी हुन्छ । शासन व्यवस्था जस्तोसुकै भएपनि जबसम्म हामीले शासकहरु कस्ता भए, संविधानको पालकहरु कस्ता भए, कार्यान्वयन कस्तो भयो भन्ने कुरामा ध्यान दिन जरुरी देखिन्छ ।

३. हामीले वर्गीय, जातीय, क्षेत्रीय र लैङ्खिक विभेदहरु हटाउन व्यवस्था परिवर्तन गरेका हौँ । अर्कातिर संघमा हाम्रो २७५ संघीय संसद छ यसलाई पनि पुनरावलोकन गर्दै अहिले रहेको १६५ प्रत्यक्ष निर्वाचन क्षेत्रमा सिमित गर्दै सबै वर्ग, जाती, क्षेत्र र लिङ्खको समानुपातिक प्रणाली अनुसार प्रतिस्पर्धा गराउने र महिलाले महिलासँग प्रतिस्पर्धा गर्ने, दलित जनजातीले आ–आफ्नो क्षेत्रमा प्रतिस्पर्धा गराउने प्रणाली विकास गर्न सक्यौ भने खर्च कम गर्न सक्छौँ । मन्त्रालय घटाउने, विभागहरु घटाउने र सेना तथा प्रहरीको संख्या पनि घटाउनै पर्दछ ।

शासन सत्तामा साढे ३ वर्ष के.पी ओलीले बिताए । बाँकी समय शेरबहादुर देउवाले बिताउँदै छन् । तर निजामति कानुन नल्याउँदा कर्मचारी सिंहदरबारमा थुप्रने र उनीहरुलाई काम दिन नसक्दा राज्य ठूलो घाटामा छ । यसकारण कर्मचारीतन्त्रमा पुर्नसंरचना नहुँदा राज्यले ठूलो व्ययभार बढाएको छ । ठूलो जनसंख्या भएको भारत र सानो जनसंख्या भएको स्विट्जरल्याण्ड जहाँ १ करोड भन्दा पनि कम जनसंख्या भएको देशमा २६ प्रदेशहरु छन् तर स्विट्जरल्याण्डमा कुसलतापूर्वक संघीयता चलेकै छ । भारतमा पनि सफलतापूवर्क नै चलेको छ । हाम्रोमा नचल्ने भन्ने प्रश्नै हुँदैन । मुख्य कुरा त हामीले कहाँ कहाँ सुधार गर्नु प¥यो यतातिर ध्यान दिन जरुरी छ ।

माथिका केही विषयहरु सच्याउन सके मात्रै पनि मुलुकले जनतालाई दैनिक डेलिभरी दिन सक्छ र मुलुक समृद्धिको बाटोमा अघि बढ्ने छ । आगामी दिनमा संघीयता विरोधीशक्तिलाई शासन सत्ताको मुख्य बागडोर नदिन यस्ता तत्व देखि सावधान रहँदै भर्खर संघीयताको कार्यान्वयको ५ वर्षमा पुगेको बच्चालाई राम्रो सँग हेरचाह गरौँ र हुर्काउन सबैतिरबाट पहल गरौँ ।

(लेखक बस्याल, संविधानसभा सदस्य तथा नेकपा माओवादी केन्द्र गण्डकी प्रदेशको उपाध्यक्ष हुन् । )